تفقّه در دین‏ «1»
ساعت ٦:٥٥ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: تفقَه در دین ،فقیه ،جهاد ،آموختن دین

 وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُواْ کَآفَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُواْ فِى الدِّینِ وَلِیُنْذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ‏

سزاوار نیست که همه‏ى مؤمنان (به جهاد) رهسپار شوند، پس چرا از هر گروهى از ایشان دسته‏اى کوچ نمى‏کنند تادر دین فقیه شوند و هنگامى که به سوى قوم خویش باز گشتند، آنان را بیم دهند تا شاید آنان (از گناه و طغیان) حذر کنند.

بدنبال نزول آیاتى که به شدّت از متخلّفان جنگ انتقاد مى‏کرد و سختگیرى پیامبر در مورد آنان، از آن به بعد و در جنگ‏هاى بعدى، همه‏ى مسلمانان براى جهاد آماده مى‏شدند و پیامبر را در مدینه تنها مى‏گذاشتند. این آیه کنترلى براى کوچ آنان به جبهه بود. «2»

همه‏ى مسلمانان بادیه‏نشین براى آموختن دین، به شهر مى‏آمدند و این موجب کوچ به شهر و تبعات بد آن مى‏شد. آیه نازل شد که بعضى براى آشنایى بادین به شهر بیایند، آنگاه به وطن خود برگشته و دیگران را ارشاد کنند.

«دین‏»، مجموعه‏ى قوانین الهى و مقررّات ظاهرى و باطنى اسلام است. اسلام که تنها دین پذیرفته‏ى الهى است، «انّ الدین عنداللَّه الاسلام» «3» به معناى تسلیم خدا بودن است.

تفقّه در دین، به معناى تلاش براى کسب شناخت عمیق در دین و عقاید واحکام اسلامى است. تفقّه در دین، گاهى ممکن است براى دنیا و مقام و عشق به درس و بحث و سرگرمى و عقب نماندن از دوستان باشد و گاهى براى دین، خدا، بهشت و نجات امّت باشد. آیه، دوّمى را ارزشمند مى‏داند که بیم‏دهى مردم و دعوت آنان به راه خداست. «لینذروا قومهم»

فقه، آنچنان مهّم است که رسول خدا صلى الله علیه و آله در بدرقه‏ى على علیه السلام به یمن، به او فرمان‏آموزش‏

______________________________
(1). ذیل آیه 122 سوره توبه‏             (2). تفسیر مجمع‏البیان‏               (3). آل‏عمران، 19

فقه مردم را داد، «فقّههم فى الدین» «1» و او را چنین دعا کرد: «الّلهم فقّهه فى الدین» «2» با آنکه وى فقیه‏ترین مردم بود.

چنانکه حضرت امیر علیه السلام به فرزندش سفارش مى‏کند: «تَفقَّه فى‏الدّین فان الفقهاء ورثة الانبیاء» «3» امام حسین علیه السلام نیز شب عاشورا در جملاتى خداوند را چنین ستود: حمد خدایى که ما را فقیه در دین قرار داد. «4»

از امام صادق علیه السلام پرسیدند: اگر براى امام حادثه‏اى اتفاق افتاد، تکلیف مردم چیست؟ امام این آیه را تلاوت فرمود که از هر شهر و طایفه‏اى باید براى شناخت امام حرکت کرد .

چهار صد نکته از تفسیر نور، ص:332 - 333

 

______________________________
(1) مستدرک الوسائل، حدیث 36369     (2). بحار، ج 66، ص 92      (3). بحار، ج 1، ص 216

(4). موسوعة کلمات الامام‏          (5). تفسیر نورالثقلین‏