3. بهداشت، سلامت و آرامش روان؛
ساعت ۱٠:۱٤ ‎ق.ظ روز جمعه ٦ بهمن ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: 3 بهداشت، سلامت و آرامش روان؛

 

یکى از نیازهاى مهم انسان، سلامت و آرامش روان است. در دنیاى کنونى علیرغم پیشرفت‏هاى خیره‏کننده علمى و تکنولوژیک، روز به روز اضطراب، دلهره، افسردگى و ناآرامى بیش از پیش بر انسان چیره شده و حاجت به آرامش روحى و روانى بیشتر احساس مى‏شود.

نقش دین در سلامت و آرامش روان از جهات مختلفى حایز اهمیت است.

در این باره تحقیقات انجام شده توسط روان‏شناسان قابل توجه است:

الف. دیندارى و تحمل فشارهاى روانى؛ تحقیقات انجام شده نشان مى‏دهد انگاره‏هاى دینى نقش مؤثرى در تسکین دردهاى روحى، کاهش اضطراب و تحمل فشارهاى روانى دارند و افراد مذهبى از ناراحتى روانى بسیار کمترى رنج مى‏برند.[1]

ب. دیندارى و افسردگى؛ بر اساس تحقیقات، بین دین و افسردگى، استرس و اضطراب نسبت معکوس وجود دارد.[2] این مسئله در عصر حاضر مورد توجه بسیارى از روانشناسان و اندیشمندان است.

«ویلر»[3] بر آن است که فرد مذهبى از طریق اعتقادات دینى بر مشکلات چیره مى‏شود و از طریق اعمال مذهبى و شرکت در مراسم دینى به شبکه وسیع حمایت‏هاى اجتماعى متصل مى‏شود.

«میدور»[4] نیز اظهار مى‏دارد که وابستگى دینى چون بدیل دیگر متغیرهاى‏ مؤثر بر سلامت روان مانند وضعیت اقتصادى و حمایت اجتماعى عمل مى‏کند و منجر به کاهش شیوع افسردگى مى‏شود.[5]

ج. دیندارى و کاهش بزهکارى؛ بررسى‏ها گواه بر آن است که بین دیندارى و بزهکارى و جرم و جنایت رابطه منفى وجود دارد و رفتارهاى مذهبى مى‏تواند بین آنها تمایز افکند.[6]

د. دیندارى و کاهش مصرف الکل و مواد مخدر؛ براساس تحقیقات انجام شده توسط «ادلف»[7]، «اسمارت»[8]، «اوتار»[9] و «دیویدز»[10] افراد مذهبى از مواد مخدر استفاده نمى‏کنند و یا بسیار کم مصرف مى‏کنند. از نظر «لوچ»[11] و «هیوز»[12] به ویژه در میان عناصر مذهبى اصولگرایان کمتر از همه به مواد مخدر گرایش دارند و هر اندازه ایمان دینى فرد قوى‏تر باشد احتمال استفاده از مواد مخدر و الکل در او کمتر یا مساوى با صفر است.[13]

ه. دین‏دارى و کاهش خودکشى؛ مسأله خودکشى یکى از بحران‏هاى جدى در تمدن کنونى بشر است. «سازمان بهداشت جهانى اخیراً آمار جالبى درباره خودکشى در کشورهاى مختلف جهان انتشار داده است. به موجب این آمار در هشت کشور صنعتى جهان خودکشى در بین افراد 15 تا 44 ساله سومین علت مرگ و میر در این کشورها را تشکیل مى‏دهد.

این کشورها عبارتند از: آلمان غربى، اتریش، کانادا، فنلاند، دانمارک، مجارستان، سوئد و سوئیس.

کارشناسان سازمان بهداشت جهانى که این آمار را پس از ده سال مطالعه کرده‏اند همچنین اعلام کرده‏اند که خودکشى در کشورهاى در حال توسعه نیز به‏طور وحشتناک رو به افزایش است. در این کشورها حتى جوانان کمتر از 15 سال نیز دست به خودکشى مى‏زنند. آمارى که از طرف کارشناسان مزبور تهیه شده، نشان مى‏دهد که به‏طور کلى طبقات تحصیل‏کرده و روشنفکر بیش از طبقه کارگر اقدام به خودکشى مى‏کنند. مثلًا در انگلستان عده زیادى از پزشکان در سال‏هاى اخیر خودکشى کرده‏اند. تنها در آلمان غربى همه ساله دوازده هزار نفر خودکشى مى‏کنند و شصت هزار نفر دیگر به نحوى در صدد خودکشى بر مى‏آیند. مهم‏ترین علت خودکشى آلمانى‏ها بیمارى عصبى است. در حال حاضر در آلمان غربى بیش از یک میلیون نفر از فشار عصبى رنج مى‏برند و ممکن است هر آن دست به خودکشى بزنند.[14]

در مقابل، تحقیقات نشان مى‏دهد خودکشى در کسانى که در مراسم دینى شرکت مى‏کنند نسبتى بسیار کمتر از دیگران دارد.

کامستاک‏[15] و پاتریچ‏[16] در یک بررسى نشان دادند احتمال خودکشى در افرادى که به عبادتگاه‏ها نمى‏روند چهار برابر بیش از شرکت‏کنندگان در محافل دینى است. همه پژوهش‏ها نشان مى‏دهد یکى از علل مهم خودسوزى ضعیف بودن اعتقادات مذهبى بوده است»[17].

یک بررسى که در کشور اردن توسط «داراکه»[18] (1992) انجام شده است نشان مى‏دهد تعداد خودکشى در ماه رمضان در مقایسه با ماه‏هاى دیگر سال کاهش قابل توجهى را نشان مى‏دهد.[19]

و. دیندارى، رضایت از ازدواج و کاهش طلاق؛ مسأله ناپایدارى خانواده و گسست آن یکى از بحران‏هاى بزرگ دنیاى متمدن کنونى و در پى آورنده نتایج ویرانگر روانى و اجتماعى است. براساس مطالعات انجام شده، مذهب مهم‏ترین عامل پاى‏بندى به خانواده، رضایت از ازدواج‏[20] و کاهش طلاق است و این مسأله عامل مهمى در بهداشت روانى خانواده‏ها به شمار مى‏رود.

تحقیقات نشان داده است مردانى که همسرانشان را طلاق داده و یا از آنها جدا شده‏اند ده برابر بیش از دیگران در معرض ابتلا به بیمارى‏هاى روانى هستند.[21]

4. سازگارسازى جهان درون و برون؛ کاهش رنج‏ها؛

بهره دیگرى که از تفسیر دینى حیات بر مى‏خیزد «ایجاد سازگارى بین جهان درون و برون» و در نتیجه کاهش رنج‏ها و ناراحتى‏هاست.

بدون شک در مواردى بین خواسته‏ها و تمایلات انسان و آنچه در جهان خارج وجود دارد تفاوت‏هایى مشاهده مى‏شود. گاه این تفاوت‏ها به گونه‏اى است که شرایط خارجى براى انسان رنج‏آفرین و ملال‏انگیز است. این تفاوت‏ها مى‏تواند به گونه‏هاى مختلف باشد مثل:

1. تفاوت بین خواسته‏هاى ما و نظام تکوین، مانند شرور و آفاتى چون مرگ و میر، سیل، زلزله، نقص عضو، بیمارى و ....

2. تضاد بین تمایلات ما و واقعیات اجتماعى، مثل حاکمیت نظام استبدادى و ....

از طرف دیگر در مواردى واقعیات خارجى به سهولت و در شرایطى که ما در آن قرار داریم تغییرپذیر است؛ در چنین وضعیتى انسان‏ها به‏طور معمول در جهت تغییر واقعیت جهان به سود تمایلات خود مى‏کوشند؛ اما گاه‏

چرا دین؟ چرا اسلام؟ چرا تشیع؟، ص:23 -  27

 

 



[1] ( 1). اسلام و بهداشت روان، ج 2، ص 245

[2] ( 2)

. see: Pressman. P. Lyons, J. S., Larsin, D. B. and Starnin, j. j) 0991() Religious belief, Depression, and Ambulation Stutusinelder ywomanwith BrokenHips. American journalof Psychatry, 741- 857- 667.

[3] ( 3).Willer .

[4] ( 4).Meador .

[5] ( 1). جهت آگاهى بیشتر بنگرید:

الف. دکتر احمدعلى نور بالا، شواهد پژوهشى در رابطه بین وابستگى مذهبى و افسردگى،( مقاله اسلام و بهداشت روان)، مجموعه مقالات، ج 1، ص 17- 20.

ب. دکتر قربانعلى اسداللهى، رابطه اعتقادات مذهبى در درمان بیمارى‏هاى افسردگى( مقاله نقش دین در بهداشت روان)، مجموعه مقالات ص 41- 47

[6] ( 2)

. see: Gartner, J. Larson, D. B., Allen, G.) 1991(. Religiouscomm itmentsand mental Health: AReviewofthe Empirical Literature, Journalof Psychologyand Theology, 91, 6- 62.

[7] ( 3).Adlof .

[8] ( 4).Smart

[9] ( 5).Autar

[10] ( 6).Dauids

[11] ( 7).Loch .

[12] ( 8).Hughes

[13] ( 9)

. Adolf, E, M. Smart, R. G) 5841( Druguseand Rseand Religious Affiliation, Feelings, Britishjo urnalof Addiction.

نیز بنگرید: اسلام و بهداشت روان( مجموعه مقالات)، ج 2، ص 23، قم: معارف، چاپ اول، 1382

[14] ( 1). شهید مطهرى، یادداشت‏ها، ج 3، ص 389، چاپ سوم، 1382

[15] ( 1).Comstock .

[16] ( 2).Partridge

[17] ( 3)

. Comstock, G. r Partidge, K. B.) 2741( Church Abandanceand Health. Journal ofChronic Disease. 52. 566. 276.

[18] ( 4).Darakeh .

نیز بنگرید: اسلام و بهداشت روان، ج 1، ص 243- 237

[19] ( 5). دکتر محمد قهرمانى و ...، بررسى تأثیر روزه‏دارى بر وضعیت سلامت روانى( مقاله) نقش دین در بهداشت روان، ج 1، ص 244، قم: معارف، چاپ اول، 1382

[20] ( 6)

. seeGlennN. D. Weaver. C. N) 7891( Multivariate, Multisurvey StudyOf Marriage, 04, 762- 282. seealso: Sporawski. M. j, Houghson M. J.) 7891( preceription sfor Happy Marriage Adjustmentand Satisfact ionof Couplesmarri edsoormor eyearlyfa milycoor dinator, 72, 123, 723.

[21] ( 1). بنگرید:

الف. دکتر باقر غبارى بناب، مطالعاتى در قلمرو مشترک دین و روان‏شناسى( مقاله)، ص 100، حوزه و دانشگاه( فصلنامه)، شماره 29، زمستان 80.

ب. دکتر محمد قهرمانى، و ... بررسى تأثیر روزه دارى بر وضعیت سلامت روانى( مقاله)، دین و بهداشت روان، ج 1، ص 244، قم: معارف، چاپ اول، 1382