انگیزه‏هاى بیکارى‏
ساعت ٤:٢٦ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٦ دی ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: برخى از انگیزه‏هاى بیکارى‏ ،تنبلى‏ ،سستى و بیحالى‏ ،خودپسندى‏

 

أ- تنبلى‏

قرآن‏

1 إِنَّ الْمُنافِقِینَ یُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ، وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا کُسالى‏، یُراؤُنَ النَّاسَ، وَ لا یَذْکُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِیلًا* «1» منافقان با خدا فریب مى‏ورزند- در حالى که او ایشان را مى‏فریبد (و فریبشان را به خودشان بازمى‏گرداند)- و چون به نماز برمى‏خیزند، سنگین و تنبل برمى‏خیزند، آنهم براى اینکه به مردمان نمایش دهند؛ و (در آن نماز) جز اندکى یاد خدا نمى‏کنند*

حدیث‏

1 النبی «ص»: یا علی! ... إیّاک و خصلتین: الضّجر و الکسل، فإنّک إن ضجرت لم تصبر على حقّ، و إن کسلت لم تؤدّ حقّا. «2»

پیامبر «ص»: یا على! از دو خصلت بپرهیز: تنگ حوصلگى و تنبلى، که چون تنگ‏حوصله شوى هیچ حقى را نمى‏پذیرى، و چون تنبل باشى حق هیچ چیز را ادا نمى‏کنى.

______________________________
(1) سوره نسا (4): 142.

(2) «مکارم الاخلاق»/ 502.

2 الامام الصادق «ع»: عدوّ العمل الکسل. «1»

امام صادق «ع»: تنبلى و سستى دشمن کار است.

3 الامام الصادق «ع»- من حدیث «جنود العقل و الجهل»: .. النّشاط و ضدّه الکسل. «2»

امام صادق «ع»: (از جمله سپاهیان عقل و نیروهاى خرد) نشاط است و پرکارى که ضد آن تنبلى است ...

4 الامام علی «ع»: یا همّام! المؤمن ... بعید کسله، دائم نشاطه، قریب أمله، حیّ قلبه. «3»

امام على «ع»: اى همّام! مؤمن از تنبلى به دور است، و فعّال و پرنشاط است؛ کم آرزو است و زنده دل.

5 الامام الصادق «ع»: إیّاک و الضّجر و الکسل، إنّهما مفتاح کلّ سوء؛ إنّه من کسل لم یؤدّ حقّا، و من ضجر لم یصبر على حقّ. «4»

امام صادق «ع»: از تنگ‏حوصلگى و تن‏آسایى بپرهیز، که این دو کلید هر بدى است، زیرا آن که تنبل و تن‏آسان باشد هیچ حقى را ادا نمى‏کند، و آن‏ که بى‏حوصله باشد هیچ حقى را برنمى‏تابد.

______________________________
(1) «کافى» 5/ 85.

(2) «اصول کافى» 1/ 23.

(3) «بحار» 78/ 26؛ «اصول کافى» 2/ 230- با کمى تفاوت.

(4) «وسائل» 12/ 39.

6 الامام الصادق «ع»: اتّقوا اللَّه و لا تملّوا من الخیر، و لا تکسلوا ... «1»

امام صادق «ع»: خدا ترس باشید، و از کار نیک خسته نگردید، و تن به تن آسانى مدهید.

7 الامام الصادق «ع»- قال سلیمان بن جعفر الهمدانی: قال لی جعفر بن محمد: یا سلیمان! من الفتى؟ فقلت له: جعلت فداک، الفتى عندنا الشّابّ.

قال لی: أما علمت انّ أصحاب الکهف کانوا کلّهم کهولا، فسمّاهم اللَّه فتیة بایمانهم؟ یا سلیمان! من آمن باللَّه و اتّقى فهو الفتى. «2»

امام صادق «ع»- (سلیمان بن جعفر همدانى گوید: امام جعفر صادق به من گفت): اى سلیمان! «فتى» (جوانمرد) کیست؟ گفتم: جانم فداى تو باد، فتى در نزد ما به معناى جوان است. گفت: آیا نمى‏دانى که اصحاب کهف همه پیر بودند، لیکن خدا به سبب ایمانشان آنان را فتى و جوانمرد خواند؟ اى سلیمان! هر که به خدا ایمان آورد و پرهیزگار شود، جوانمرد و فتى او است.

8 الامام علی «ع»: لا تتّکل فی أمورک على کسلان. «3»

امام على «ع»: در کارهاى خود بر آدم تنبل تکیه مکن.

9 الامام الباقر «ع»: ... لا مصیبة کاستهانتک بالذّنب، و رضاک بالحالة التی أنت علیها ... «4»

______________________________
(1) «امالى» طوسى 2/ 305.

(2) تفسیر «برهان» 2/ 456.

(3) «غرر الحکم»/ 233.

(4) «تحف العقول»/ 208.

امام باقر «ع»: هیچ مصیبت همچون سبک شمردن گناه نیست، و خرسند بودن به حالتى که در آنى.

* چون خرسندى انسان به حالتى و مرتبه‏اى که در آن است، باعث مى‏گردد تا از ترقى‏خواهى و کمال‏طلبى انصراف یابد، و حالت بهتر و مرتبه بالاترى را (به ویژه در علوم و معنویات) نطلبد و براى آن تلاش نکند، از این رو، این خرسندى مصیبتى بزرگ است.

10 الامام علی «ع»: الرّاضی عن نفسه مفتون، و الواثق بها مغبون. «1»

امام على «ع»: از خود راضى ابله است، و خود محور زیانکار.

11 الامام الصادق «ع»: ثلاث یحجزن المرء عن طلب المعالی: قصر الهمّة، و قلّة الحیلة، و ضعف الرّأی. «2»

امام صادق «ع»: سه چیز آدمى را از خواستار شدن اسباب سربلندى باز مى‏دارد: کم همتى، ناپختگى و سست رأیى.

12 النبی «ص»: للکسلان ثلاث علامات: یتوانى حتى یفرط، و یفرط حتى یضیع، و یضیع حتى یأثم. «3»

پیامبر «ص»: تنبل را سه نشانه است: چندان سستى مى‏کند تا به افراط مى‏رسد، و چندان افراط مى‏کند تا به اهمال مى‏کشد، و چندان اهمال مى‏کند تا به گناه مى‏انجامد.

13 الامام الصادق «ع»: الکسل یضرّ بالدّین و الدّنیا. «4» امام صادق «ع»: تنبلى به دین و دنیا هر دو زیان مى‏رساند.

 

______________________________
(1) «غرر الحکم»/ 48.

(2) «تحف العقول»/ 234.

(3) «تحف العقول»/ 48.

(4) «تحف العقول»/ 219.

ب- خودپسندى‏

حدیث‏

1 النبی «ص»: ثلاث مهلکات: شحّ مطاع، و هوى متّبع، و إعجاب المرء بنفسه. و هو محبط للعمل، و هو داعیة المقت من اللَّه سبحانه. «1»

پیامبر «ص»: سه چیز هلاک‏کننده است: حرصى که از آن فرمان برند، و هواى نفسى که به اطاعت آن برخیزند، و از خود راضى بودن. و آن، عمل را از بین مى‏برد و سبب خشم خداى سبحان مى‏گردد.

2 الامام علی «ع»: الإعجاب یمنع من الإزدیاد. «2»

امام على «ع»: خودپسندى انسان را از افزون‏سازى (کارهاى خوب و کمالات نفسانى) باز مى‏دارد.

3 الامام الصادق «ع»: ثلاث هنّ قاصمات الظّهر: رجل استکثر عمله، و نسی ذنوبه، و أعجب برأیه. «3»

امام صادق «ع»: سه چیز پشت را مى‏شکند: مردى که عمل خود را زیاد شمارد، و گناهان خود را فراموش دارد، و مجذوب رأى و نظر خود شود.

4 الامام الهادی «ع»: من دخله العجب هلک. «4» امام هادى «ع»: کسى که خودبینى به او راه یابد هلاک مى‏شود.

______________________________
(1) «عدّة الدّاعى»/ 221.

(2) «نهج البلاغه»/ 1167- عبده 2/ 184.

(3) «بحار» 75/ 98- از کتاب «جامع الاخبار».

(4) «وسائل» 1/ 78.

5 الامام السجاد «ع»: ... نعوذ بک أن ننطوی على غشّ أحد و أن نعجب بأعمالنا. «1»

امام سجاد «ع»: خدایا! به تو پناه مى‏بریم، از اینکه کسى را فریب دهیم (و با وى دورویى کنیم)، و از اینکه در باره اعمال خویش گرفتار عجب و خودپسندى شویم.

ج- سستى و بیحالى‏

قرآن‏

1 وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا، وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ‏* «2» سستى مکنید و اندوهگین مباشید، که اگر مؤمن باشید برترى با شما است* 2 وَ کَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ، فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَکانُوا، وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ‏* «3» چه بسیار پیامبران، که خداگرایان فراوانى همراه با ایشان جنگیدند، و چنین بود که از هر سختى که در راه خدا مى‏دیدند سست نمى‏گشتند، و ناتوان نمى‏شدند، و تن به زبونى نمى‏دادند؛ و خدا بردباران را دوست مى‏دارد*

______________________________
(1) «صحیفه سجادیه»/ 83 (دعاى 8).

(2) سوره آل عمران (3): 139.

(3) سوره آل عمران (3): 146.

4 فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ، وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ، وَ اللَّهُ مَعَکُمْ، وَ لَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمالَکُمْ‏* «1» سستى نکنید و (کافران را) به صلح مخوانید، که شما برترانید، و خدا با شما است، و او هرگز از (پاداش) اعمال شما نخواهد کاست*

حدیث‏

1 الامام علی «ع»: من أطاع التّوانی، ضیّع الحقوق. «2»

امام على «ع»: هر که تسلیم سستى و سهل‏انگارى گردد، حق خود و دیگران را تباه سازد.

2 الامام علی «ع»: فی التّوانی و العجز أنتجت الهلکة. «3»

امام على «ع»: سستى و ناتوانى، هلاکت زاید.

3 الامام علی «ع»: لقد أخطأ العاقل اللّاهی الرّشد، و أصابه ذو الاجتهاد و الجدّ. «4»

امام على «ع»: عاقل بازیگوش، راه راست را گم مى‏کند، و سختکوش جدّى به آن مى‏رسد.

______________________________
(1) سوره محمد «ص» (47): 35.

(2) «نهج البلاغه»/ 1193؛ عبده 2/ 197.

(3) «بحار» 71/ 342- از کتاب «کنز الفوائد».

(4) «غرر الحکم»/ 254.

الحیاة / ترجمه احمد آرام، ج‏1، ص:536 -  542