آیا زنان در زمان پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و ائمه معصومین در مسجد برای نماز
ساعت ۱۱:٠۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٢ آذر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: آیا زنان در زمان پیامبردر مسجد برای نماز جماعت

آیا زنان در زمان پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و ائمه معصومین در مسجد برای نماز جماعت حضور می یافتند؟ ممنوعیت ورود زنان به مسجد از چه زمانی شروع شد؟

پاسخ:

بی‌شک در فرهنگ اسلام، هیچ مکانی به اندازه مسجد دارای اهمیت نبوده تا پیرامون آن توصیه‌ها و دستوراتی رسیده باشد، زیرا در قاموس اسلام دین و دنیا در مسجد گرد هم می‌آیند. از دیرباز نقش مسجد در جامعه اسلامی نقش سازنده و محوری بوده است به طوری که در صدراسلام مسجد مکانی برای تعلیم و تربیت، وعظ و خطابه، نمازجماعت ، قضاوت و مشورت... بود.
این مکان، با توجه به قداست آن و عمومیت لفظ آن، پذیرای همه مسلمانان بود و هیچ منعی از حضور زنان در آن نشده است. گزارش های تاریخی نیز به حضور زنان در مساجد تصریح ‌دارد زنان در نماز جماعت پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ حاضر می‌شدند و حتی نماز صبح را پشت سر حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله ـ می‌خواندند. زن قرشی به نام «عاتکه بن زید»، که پیوسته در نماز پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ حاضر می‌شد، زمانی که با خواستگاری عمر مواجه شد شرط کرد تا عمر هیچگاه او را از شرکت در نماز جماعت منع نکند ، عمرهم با نارضایتی پذیرفت. پس از مرگ عمر وقتی که زبیر از او خواستگاری کرد و باز این شرط را مطرح نمود، زبیر هم ناچار پذیرفت و او به نماز جماعت می‌رفت و زبیر هم که نمی‌توانست چیزی بگوید صبرش تمام شد و چاره‌ای اندیشید. شبی برای نماز عشاء به مسجد رفت و در جایی کمین کرد تا زنش از راه رسید و از پشت به او دست زد و این سبب شد تا پس از آن همسرش به نماز جماعت نرفت.(1)
در زمان حکومت عمر خلیفه دوم، زنان به صورت جداگانه به امامت سلیمان بن ابی حیثمه انصاری در رحبة مسجد نماز جماعت می‌خواندند، و مردان نیز به امامت ابی بن کعب نماز جماعت برگزار می‌کردند.(2)
در زمان عثمان بن عفان مردان و زنان در یک مسجد نماز جماعت می خواندند اما بعدها امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ در زمان خلافتش دوباره زنان را از مردان جدا کرد و شخصی به نام عرفجه با زنان نماز می‌خواند.(3)
اهتمام ائمه طاهرین ـ علیهم السّلام ـ به نماز جماعت و عدم منع حضور زنان از سوی آنان در مساجد، نشانگر حضور زنان در مساجد است: امام باقر ـ علیه السّلام ـ فرمودند: نماز جمعه بر کسی که بتواند پس از نماز صبح به محل نماز جمعه برسد واجب است.(4) انس بن مالک که از شاگردان امام صادق ـ علیه السّلام ـ بود در عقیق در دو فرسخی مدینه گاهی با خانواده و غلامان و کارگرانش نماز جمعه و جماعت می‌خواند.(5)
از نظر عقلی هم از آن رو که زنان مسؤولیت تربیت فرزندان و آینده‌سازان جامعه فردا را بر عهده دارند نمی‌توان از ورود آنان به مساجد که مکانی عبادی و فرهنگی است ممانعت کرد چنانچه زمانی که عمر زنی را از حضور در مسجد نهی کرد آن زن در پاسخ گفت: مگر نشنیدی که پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: «لاتمنعوا اماء الله مساجد الله»(6) یعنی منع نکنید زنان را از مساجد الهی. در خبری از پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ آمده: هنگامی که زنان شما برای نماز عشاء برای مسجد اجازه گرفتند به آنان اجازه دهید.(7) هم چنین از پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ نقل شده است که همانا من در نماز دوست دارم که (صحبتم با خدای خود) طولانی شود اما وقتی می‌شنوم که کودکی گریه می‌کند آن را کوتاه می‌کنم چونکه می‌دانم که مادرش نگران گریه اوست. (8) این قضیه نشانگر حضور زنان و کودکان در نماز جماعت پیامبر(ص) می باشد.
از مجموعه این گزارشات بر می آید که از سویی ورود زنان به مساجد، در عصر پیامبر(ص) و پس از آن، با هدف شرکت در نماز جماعت جایز بوده و از سوی دیگر نماز زنان را در خانه های خود بر نماز در مسجد برتر دانسته اند که به هیچ روی به معنای منع حضور آنان در مساجد نمی باشد.

 


پاورقی:

1. ابن اثیر، اسرالغابه فی معرفة الصحابه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج7، ص185.
2. ابن سعد، الطبقات الکبری، داربیروت للطباعة و النشر، ج5، ص26.
3. ابن سعد، همان، ص27.
4. الحرالعاملی، محمدبن الحسن، وسایل الشیعه، ج5، ص11.
5. بخاری، صحیح بخاری، دارالفکر، ج1، ص251.
6. الرفاعی عبید، منصور، مکانة المسجد و رسالته، مکتبة الدار العربیه للکتاب، چاپ اول، 1417 هـ ق، ص23.
7. همان، ص25.
8. همان، ص24.