عدالتخواهی
ساعت ٩:۱۱ ‎ق.ظ روز شنبه ۱۸ آذر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: عدالتخواهی

از بارزترین مفاسد حکومت اموی، ظلم به مردم و نادیده گرفتن حقوق آنان بود و از بارزترین محورهای قیام عاشورا نیز عدالتخواهی و ستمستیزی بود.

عدالت، فرمان خدا و رسول است و دامنة آن همة امور زندگی را در برمیگیرد، حتّی رفتار عادلانه میان فرزندان را. ولی جهت بارز و عمدة آن. عدالت اجتماعی و مراعات حقوق افراد از سوی حکومتهاست و «حکومت جائر» و «سلطة ستم» از زشتترین منکراتی است که باید با آن مبارزه کرد.

امویان هم به اهلبیت پیامبر ستم کردند. هم میان بندگان خدا رفتاری ظالمانه و روشی براساس طغیان و عدوان پیش گرفتند. تکلیف اسلامی هر مسلمان ایجاب میکرد که با ستم مبارزه کند، بویژه کسی همچون ابا عبدالله ـ علیه السّلام ـ که در موضع «امام حق» تکلیف سنگینتر و بیشتری داشت. آن حضرت در یکی از سخنرانیهای خویش، با استناد به سخن حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله ـ که قیام علیه سلطة جائرانه را لازم میشمارد، خود را شایستهترین فرد برای قیام جهت تغییر حکومت و ساختار سیاسی قلمداد فرمود،[1] در سخن دیگری بنیامیه را اهل ستم به عترت پیامبر دانست: «و تَعَدَّتْ بَنُو اُمَیَّةَ عَلَیْنا»[2]. و در نامهای که به بزرگان کوفه نوشت، تکلیف و مشخّصة امام راستین را حکومت بر طبق قرآن و قیام به قسط و حق برشمرد: «فَلَعَمْری مَا الاِْمامُ اِلاَّ الْحاکِمُ بِالْکِتابِ، الْقائِمُ بِالْقِسْطِ».[3]

در سخن دیگر، حرکت خویش را برای اقامة عدل و رفع ظلم از مظلومین و ایمنی یافتن بندگان خدا یاد کرد: «وَ یَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبادِکَ».[4]

این هدف، در سخن دیگر یاران امام نیز دیده میشود. مسلم بن عقیل پس از دستگیری، خطاب به ابن زیاد فرمود: ما آمدهایم تا به عدالت فرمان دهیم و به حکم قرآن فرا بخوانیم.[5]

در زیارت ابا عبدالله الحسین ـ علیه السّلام ـ نیز میخوانیم: «اَشْهَدُ اَنَّکَ قَدْ اَمَرْتَ بِالْقِسْطِ وَ الْعَدْلِ وَ دَعَوْتَ اِلَیْهِما».[6] شهادت میدهم که تو به قسط و عدالت دستور دادی و به این دعوت کردی.

ماهیّت عدالتخواهی در قیام عاشورا و ظلمستیزی امام حسین ـ علیه السّلام ـ سرمایة الهام ملّت ما در قیام بر ضدّ طاغوت بود.امام خمینی (ره) بر این ماهیّت در نهضت سیدالشهداء ـ علیه السّلام ـ تصریح کرده میفرماید:

«سیدالشهداء ـ سلام الله علیه ـ از همان روز اول که قیام کردند، برای این امر، انگیزهشان اقامة عدل بود.»[7] «سیدالشهدا ـ سلام الله علیه ـ ، که همة عمرش را و همة زندگیش را برای رفع منکر و جلوگیری از حکومت ظلم و جلوگیری از مفاسدی که حکومتها در دنیا ایجاد کردند،تمام عمرش را صرف این کرد و تمام زندگیش را صرف این کرد که این حکومت، حکومت جور بسته بشود و از بین برود.»[8]

عدالت به معنای برخورداری همه از حقوق اسلامی و انسانی و رعایت یکسان حق میان همه و همه را به یک چشم دیدن نیز در نهضت عاشورا متجلّی است. امام حسین ـ علیه السّلام ـ روز عاشورا بر بالین همة شهیدان حاضر شد چه جوان خودش و چه غلامش، چه مولی و چه نوکر، همه از عنایت آن حضرت برخوردار شدند.

یکجا رخ غلام و پسر بوسه داد و گفت

در دین ما سیه نکند فرق با سفید

از سوی دیگر، حضرت زینب ـ سلام الله علیها ـ به یزید اعتراض کرد که آیا این عادلانه است که خانوادة خودت در حجاب و حرم، مستور باشند ولی خاندان پیامبر را با این وضع، به دشت و بیابان کشاندهای که همه به چهرههای آنان بنگرند: «اَمِنَ الْعَدْلِ یَابْنَ الطُلَّقاءِ تَخْدیرُکَ حَرائِرَکَ وَ سَوْقُکَ بَناتِ رَسُولِ اللهِ سبایا..»[9]

پیام عاشورا، دعوت از انسانها برای تلاش در راه اقامة عدل و قسط است که بدون حیات اجتماعی مبتنی بر عدل، همة ارزشها تباه میشود و زمینةمرگ دستورهای دینی و آیین الهی فراهم میآید. به تعبیر حضرت امیر ـ علیه السّلام ـ :

 

«اَلْعَدْلُ حَیاةُ الأَحْکامِ»[10]

عدالت، مایة حیات احکام اسلام است.

ظلم بر محو عدالت سخت میکوشد هنوز

  ظالم از خون دل مظلوم، مینوشد هنوز  

تا عدالت را کند جاوید در عالم،

 حسین خون پاکش بر بساط ظلم، میجوشد هنوز

[1]موسوعة کلمات الامام الحسین، ص 356.

[2] . بحارالانوار، ج 44، ص 383.

[3] . ارشاد، شیخ مفید، (چاپ کنگرة شیخ مفید)، ج 2، ص 39.

[4] . بحارالانوار، ج 100، ص 37، تحفالعقول، ص 239.

[5] . ارشاد، شیخ مفید، ج 2، ص 62.

[6] . مفاتیح الجنان، زیارت امام حسین ـ علیه السّلام ـ در اول رجب، ص 439.

[7] . صحیفة نور، ج 20، ص 189.

[8] . همان، ص 190.

[9] . بحارالانوار، ج 45، ص 158.

  [10]غررالحکم ( چاپ دانشگاه)، ج 1، ص 104.