[روایاتى در باره معرفت نفس، و خدا شناسى از راه خود شناسى‏]
ساعت ۱٢:۱٠ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۱ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: معرفت نفس، و خدا شناسى ،خدا شناسى ،خود شناسى

و در کتاب الدرر و الغرر از على (ع) روایت شده است که فرمود: عارف کسى است که نفس خود را بشناسد و او را آزاد سازد، و از هر چیزى که دورش مى‏کند منزهش بدارد «1».

مؤلف: یعنى از اسیرى هواى نفس و بندگى شهوات آزادش کند.

و نیز در کتاب مزبور از آن جناب روایت شده که فرمود: بزرگترین جهل‏ها و جهل انسان است به نفس خویش‏ «2».

و نیز فرمود: بزرگترین حکمت‏ها براى انسان نفس خود را شناختن است‏ «3».

و نیز فرمود: از مردم هر کس که بیشتر نفس خود را مى‏شناسد او از پروردگار ترسنده‏تر است‏ «4».

مؤلف: جهتش این است که چنین کسى به خداى خود بیشتر عالم و عارف است کما اینکه خداى سبحان فرمود:" إِنَّما یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ «5»- از بندگان، تنها علما از خداى مى‏ترسند".

و نیز در کتاب مذکور از آن حضرت روایت مى‏کند که فرمود: بهترین عقل انسان خودشناسى اوست. بنا بر این کسى که خود را شناخت خردمندى یافت، و کسى که نادان به نفس خود بود گمراه شد «6».

و نیز در کتاب مزبور از آن حضرت روایت مى‏کند که فرمود: در شگفتم از کسى که براى گمشده خود جار میزند، و از این و آن مى‏پرسد، در حالى که خودش را گم کرده و در پى یافتن خود نیست‏ «7».

و نیز فرمود: در شگفتم از کسى که خود را نشناخته چگونه مى‏تواند پروردگار خود را

______________________________
(1) غرر الحکم خوانسارى ج 2 ص 48.

(2، 3، 4) متن غرر الحکم ج 2 ص 88- 91.

(5) سوره فاطر آیه 28.

(6، 7) غرر الحکم خوانسارى ج 2 ص 442.

بشناسد «1».

و نیز فرمود: کمال معرفت و نهایت درجه آن این است که آدمى خود را بشناسد. «2».

مؤلف: سابقا وجه این مطلب گذشت و گفتیم که حقیقت معرفت همین است و نیز فرمود: چگونه دیگرى را مى‏شناسد، کسى که هنوز خود را نشناخته؟ «3».

و نیز فرمود: در معرفت آدمى همین بس که خود را بشناسد، و در نادانیش همین بس که خود را نشناسد. «4»

و نیز فرمود: هر که خود را بشناسد مجرد شده است‏ «5».

مؤلف: مقصود از تجرد، یا تجرد از علاقه‏هاى دنیایى است، و یا تجرد از مردم و گوشه‏گیرى است، و یا بوسیله اخلاص عمل براى خدا از هر چه جز اوست مجرد شدن است.

و نیز فرمود: هر که نفس خود شناخت، مجاهده با نفس نمود، و هر که نفس خود نشناخت آن را واگذاشت و رهایش کرد «6».

و نیز فرمود: هر که نفس خود شناخت کارش بالا گرفت‏ «7».

و نیز فرمود: هر که نفس خویش را بشناسد دیگران را بهتر مى‏شناسد، و هر کس نسبت به نفس خود جاهل باشد نسبت به دیگران جاهل‏تر است‏ «8».

و نیز فرمود: هر کس نفس خود شناخت به غایت و نتیجه هر علم و معرفتى رسیده است‏ «9».

و نیز فرمود: هر کس نفس خود نشناخت از راه نجات دور افتاد، و در گمراهى و جهالت‏ها گیج و سرگردان شد «10».

و نیز فرمود: معرفت نفس نافع‏ترین معرفت‏ها است‏ «11».

و نیز در کتاب مزبور از آن حضرت روایت شده است که فرمود: رستگارى و فوز اکبر براى کسى است که به معرفت نفس موفق شود «12».

و نیز فرمود: جاهل به نفس خود مباش، زیرا کسى که جاهل به نفس خود باشد در حقیقت به همه چیز جاهل است‏ «13».

 

______________________________
(1، 2، 3، 4) غرر الحکم خوانسارى ج 4 ص 341- 372- 565- 575.

(5، 6، 7، 8، 9) غرر الحکم خوانسارى ج 5 ص 172- 178- 208- 363- 405- 426.

(10) غرر الحکم ج 2 ص 706 ح 1372.

(11) غرر الحکم ج 1 ص 179 ح 107.

(12) همان کتاب.

(13) غرر الحکم خوانسارى ج 6 ص 304.

ترجمه تفسیر المیزان، ج‏6، ص: 257