راه تحصیل هدایت از نظر قرآن کریم
ساعت ٩:۳۱ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٧ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: راه تحصیل هدایت از نظر قرآن کریم

در پاسخ باید نخست معنا و مفهوم «هدایت» را به خوبی بشناسیم،(1)
هدایت در لغت به معنی. ارشاد، راهنمایی و نشان دادن راه با لطف و مدارا و مهربانی، می باشد.(2)
هدایت در اصطلاح عبارت از: تعیین کمال مناسب یک شیء و راه رسیدن به آن است.(3)
هدایت در آیات و روایات به دو معنی آمده است: ارائه طریق (نشان دادن راه) و ایصال به مطلوب (رساندن به مقصد)(4) و نیز به معنی: فراهم ساختن مقدمات برای رسیدن به مقصد می باشد.(5)

انواع هدایت1. هدایت تکوینی. به معنی رساندن هر چیزی که در عالم وجود دارد، به سرمنزل مقصود و کمال نهایی آن مانند هدایت زنبور عسل در خانه سازی و عصاره گیری از گلها و میوه ها و پیمودن راهی که آفریدگارش تعیین نموده و در نتیجه تولید عسل که هدایت ویژه و به کمال رساندن آن می باشد.
این نوع از هدایت را هدایت عامه و همگانی نیز می نامند.
2. هدایت تشریعی. این نوع از هدایت مخصوص انسان است و به این معناست که خداوند متعال، برای رساندن بشر به سرمنزل مقصود که همان ملاقات با پروردگار متعال باشد، از هیچ گونه ارشاد و راهنمایی، دریغ نورزیده است. ساده اندیشان را بوسیله تمثیل و مثالهای زیبا و عده ای را به وسیله موعظه و نصیحت و متفکران را از راه آموختن حکمت و با عده ای نیز از طریق جدال احسن، آنها را به سوی خویش دعوت فرموده است، همان طور که به پیامبرش ـ صلی الله علیه و آله ـ می فرماید: «ادع الی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جادلهم بالتی هی احسن. مردم را با حکمت و موعظه نیکو و جدال احسن، به راه پروردگارت، دعوت کن.»(6)

مراحل هدایت در انسانهدایت دارای مراحلی است، مرحلة اوّل آن. مرحله فطرت است، مرحوم علامه طباطبایی در ذیل آیه شریفه «ذلک الکتاب لا ریب فیه هدی للمتقین» می نویسد: از این آیه بدست می آید که افراد متقی میان دو نوع هدایت قرار دارند: یکی هدایت اولیه ای که آن را به سوی صفت تقوی سوق داد و دیگر هدایتی که خداوند بعد از احراز مقام تقوا به آنان ارزانی می دارد و از آن جایی که هدایت دوم به وسیله قرآن است، ناچار هدایت اول باید پیش از قرآن و بوسیله امر دیگری (فطرت) باشد.(7)
این مرحله از هدایت شامل همة انسانها می شود. و اگر کسی فطرت توحیدی خود را به سبب گناهانی مثل «ظلم» و «فسق» و «کفر» خاموش نکرده باشد، هدایت تشریعی قرآن کریم را می پذیرد.

مرحلة دوم هدایت انسانمرحلة دوم، هدایت تشریعی است، یعنی وقتی انسان با فطرت خدادادیش به سوی قرآن کریم روی آورد، و می تواند به او امر و نواهی آن پایبند شود.
مرحله سوم:
مرحله بعدی هدایت آن است که انسان با پایبندی به دستور هایی قرآن کریم به صفت «تقوا» متصف شود، تقوا یک امر وجودی و تکوینی است که مترتب بر هدایت تشریعی قرآن کریم می باشد و اگر کسی به این مرحله برسد خداوند مراحل بالاتر از هدایت را به او عنایت می فرماید: وَ مَنْ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ(8) هر کس به خدا ایمان بیاورد، خداوند قلب او را به سوی خودش هدایت می کند باز می فرماید: وَ یَزِیدُ اللَّهُ الَّذِینَ اهْتَدَوْا هُدیً(9) خداوند بر هدایت کسانی که هدایت (تشریعی) را پذیرفتند، می افزاید.
مرحلة چهارم:
چهارمین مرحله از هدایت الهی ویژه کسانی است که به سوی خدا، توبه و پشیمانی داشته باشند، چنان که می فرماید: وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ أَنابَ(10) خداوند هر کسی را که انابه داشته باشد هدایت می کند. کسی که چند نوبت به سوی خدا بازگشت و این پشیمانی در بازگشت به سمت خدا برای او ملکه شد و یک حالت خاص به نام انابه پیدا نمود و جزء پیامبران شد، آن گاه از فیض تکوینی ویژه ای برخوردار خواهد شد که دیگران به آن نائل نمی شوند. اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ(11)

                                                                          نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چاپ سوم، 1372، ص14.
2. راغب اصفهانی، مفردات، مادة هدی.
3. هدایت در قرآن، ص20.
4. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج 17، ص 167.
5. همان، ج 8، ص 142.
6. ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چاپ سوم، 1372، ص 7.
7. المیزان، ج 1، ص 52، به نقل: هدایت و ضلالت در قرآن، کلام و فلسفه، ص 42.
8. تغابن: 11.
9. مریم: 76.
10. رعد: 27.
11. شوری: 13.