زنان مانند عقرب هستند
ساعت ٩:۳۱ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٧ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: زنان مانند عقرب هستند

تفسیر سخن حضرت علی ـ علیه السّلام ـ که فرمودند: زنان مانند عقرب هستند چیست؟

پاسخ:

از دیدگاه اسلام زن و مرد، هر دو از گوهر شریف، انسانیت همتا و دارای مراتب کمالی واحدی هستند. خطاب های قرآن کریم که بزرگترین منبع تعالیم اسلام است در مورد زن و مرد یکسان است : یا ایُّها الناس یا ایُّها الّذین آمنوا و تاکنون هیچ مفسری ابراز نکرده است که این خطاب های قرآن اختصاص به مردها دارد.
از سویی از قدیم دو نوع برداشت ناروا دربارة زن وجود داشته است. گروهی زن را عنصر گناه، ناقص العقل و طفیلی مرد معرفی نموده‌اند. گروهی نیز با دستاویز قرار دادن برخی مسائل، گرایش افراطی به دفاع از حقوق زن داشته‌اند، که آثار ناخوشایند انقلاب فمینیستی نتیجة تلاش آنهاست. هر دو برخورد نارواست. زیرا دیدگاه اول به تحقیر قشر زنان و دیدگاه دوم به لگدمال کردن جایگاه والای او انجامید و هر دو برای زنان مضر بودند.
حقیقت این است که جایگاه هر یک از زن و مرد در جای خود بسیار ضروری است و این تقسیم تکوینی (زن . مرد) به هیچ وجه نشانگر برتری مرد بر زن و فرومایگی زن نیست بلکه هر یک جلوه‌ای خاص از اسمای حسنای الهی‌اند.(1)

طرح بحثسؤالی که مطرح است این است که با توجه به تأکیدات فراوان منابع اسلامی بر اهمیت فوق‌العاده زن چرا مولای متقیان در کلمات قصارشان زن را به عقرب تشبیه نموده‌اند؟
لازم به ذکر است این عبارت حکمت 58 نهج‌البلاغه (به اختلاف شماره حکمت در نسخ) است. هرچند برخی شارحین کلمات قصار نیز از قافله افراط و تفریط عقب نمانده‌اند لکن حقیقت مطلب این است که باید کلام امام علی ـ علیه السّلام ـ را درک کرد و بعد قضاوت نمود نه اینکه ابتداء قضاوت نمود و سپس برای اثبات نظر خود دلیل تراشید.

توضیح بحثالف: باید توجه داشت این‌گونه روایات هشداری به مرد است تا فریب شهوت را نخورد. نیش عقرب مانند نیش زنبور عسل و سوزن نیست که در ابتدا دردآور باشد. بلکه اگر انسان نداند عقرب است از نیش آن احساس لذت و شیرینی می‌نماید. منظور کلام آن حضرت این نیست که زن عقرب است بلکه بیانگر این است که خود را به وسیلة نگاه به نامحرم به آتش ندهید. دیدن نامحرم شیرین است امّا این گناه، درونش عقرب است، و در این میان فرقی بین زن و مرد نیست، اما چون جاذبه از سوی زن بیشتر است به همین علت حضرت عبارت را نسبت به زن بیان داشته‌اند.(2)
ب: نظیر این عبارت را امیرالمؤمنین علی ـ علیه السّلام ـ در مورد دنیا فرموده است که : «انّما مثَلُ الدنیا مثَلُ الحیةِ لیِّنٌ مسُّها قاتلٌ سمُّها»: دنیا مثل آن مار خوش‌رنگی است که رنگش زیبا، پوست آن نرم است امّا همین پوست نرم، سم است. در این روایت مذمت دنیا مستقیماً مورد نظر نیست، بلکه مذمت دنیاپرستی و جذب آن شدن مورد نظر است. به همین صورت، جمله المرأة عقرب، هم مذمت زن نیست بلکه مذمت نگاه به نامحرم است.(3)
ج: این روایات و امثال آن که در کلام معصومین ـ علیهم السّلام ـ مشاهده می‌شود، در مقام ارزش‌گذاری نیست. بیان ارزش در جاهای دیگر مطرح شده است و إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ(4) ملاک و معیار تقوا است چه زن باشد چه مرد. بنابراین گفتن این‌گونه عبارات به هیچ وجه در جهت تحقیر و تنریل منزلت زن نیست.
د: حضرت علی ـ علیه السّلام ـ برای مقام زن، حرمتی عظیم قائل است. آن حضرت تبعیض بین زن و مرد را پندار نادرست تلقی کرده و می‌فرماید: «خداوند با دارایی و فرزندان، بندگانش را مورد ارزیابی قرار می‌دهد تا روشن شود چه کسی از رزق او خشمگین و چه کسی خشنود است. البته که آن ذات سبحان، به حال آنان از خودشان هم داناتر است ولی با این همه در بوتة آزمون قرار می‌گیرند تا آن‌چه هست در علم‌هایشان عینیت یابد. و پاداش و کیفر را سزاوار شوند چرا که پاره‌ای پسر دوست هستند و دختر را ناخوش دارند پاره‌ای دیگری به فزونی خواسته، علاقه‌منداند و هرگونه کاستی ناخوشایندشان است.(5)
حضرت در برخی موارد مردها را از اذیت زنان بر حذر داشته است : «زنهار که زنان را حتی اگر ناموستان را دشنام دادند و به فرمانده شما جسارت کردند بیازارید و تحریک کنید.»(6)
بنابراین هیچ‌گاه نظر امام علی ـ علیه السّلام ـ توهین و تحقیر منزلت زن نیست. بلکه بیان حسّاسیت ارتباط با قشر زنان است در این حکمت هم چنانکه گذشت حضرت علی ـ علیه السّلام ـ بر مراقبت نگاه، و چگونگی ارتباط و زوایای برخورد با نامحرم اشاره دارند.
نتیجه‌گیری: با توجه به مجموع آنچه گذشت اولاً ملاک ارزش در اسلام تقوا می‌باشد و از این جهت فرقی بین زن و مرد نیست. ثانیاً حکمت نقل شده در مقام بیان کشنده بودن روابط نامشروع بین زن و مرد اجنبی است و درصدد تنقیص زنان نیست.

                                                                                 نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. ر.ک: مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم، انتشارات صدرا، چاپ سوم، 1381، ص131.
2. جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، قم، مرکز نشر اسرء، چاپ پنجم، 1381، ص374ـ375.
3. همان، ص375.
4. حجرات: 14.
5. دشتی، محمّد، نهج البلاغه، قم، انتشارات پارسایان، چاپ دوم، 1379، حکمت 93، ص643.
6. همان، ص494، نامه 14.