انسان چگونه می تواند ظاهر و باطن یکسانی داشته باشد؟
ساعت ۱٠:٠۱ ‎ب.ظ روز جمعه ٧ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی:

پاسخ:

باطن و ظاهر ما حالات مختلفی می توانند داشته باشند:
الف) باطن حقیقی (فطرت): باطن همة انسان ها ابتداً سالم است همة انسان ها فطرتاً دنبال حقیقت می گردند، خداجو می باشند و از دورنگی ها فراری‌اند. اما برخی از امور هستند که باعث می شوند این گوهر و آئینه حقیقت نما زنگار بگیرد.(1) از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. ارتکاب گناهان.
2. توجه به وسوسه های شیطان و دوستان شیطان صفت.
3. غفلت از آخرت.
4. توجه به دنیای زودگذر.
ب) باطن خوب و ظاهر بد: گاهی انسان نیّت خوبی دارد، اما ظاهر او این حقیقت را نشان نمی دهد که لازم است تلاش شود انسان با باطن خویش بر روی رفتار و ظواهرش نیز اثر مثبت بگذارد. به عنوان مثال خانمی که از صمیم قلب خداوند را دوست دارد و به دستورات الهی توجه دارد، اما در ظاهر حریم رفتارهایش را با نامحرم حفظ نکند، مورد تهمت قرار می گیرد و متدینان تصور می کنند که او انسان گنهکاری است. البته اگر انسان با اندیشه و تأمل به خدا توجه کند و به آثار و نعمت های او دقت کند، نیّت و باطن خوب او بر ظاهرش اثر می گذارد، به گونه ای که ظاهر و باطنش یکی می شود.
ج) ظاهر خوب و باطن بد: گاهی انسان ها نیت بدی دارند، ولی طوری وانمود می کنند که انگار قصد آنها خوب و خیر است. در ظاهر امر به معروف می کنند، اما هدفشان خورد کردن شخصیت فرد و تحقیر او نزد دیگران است، در ظاهر به یتیم و فقیر توجه می کنند، اما در باطن دنبال جلب توجه مردم و عوام فریبی است که این امر از قسمت دوم (باطن خوب و ظاهر بد) بسیار بدتر است.(2) مثل منافق، ریاکار... حال با توجه به این مسائل به اصل سؤال می پردازیم، چه کنیم ظاهر و باطن یکسانی داشته باشیم؟

راهکارهای عملی1. توجه به ضررهای اخروی دورویی، دروغ، نفاق و ریا: در روایت داریم کسی که دورو و دوزبان است، نزد مردم خوب و پشت سرشان بدگویی می کند، با زبانی از آتش محشور می شود.(3) و بدتر از آن شرمساری نزد خداوند مهربان است.
2. توجه به ضررهای دنیوی دورویی، دروغ، نفاق و ریا:
الف) این افراد بخاطر اینکه پیوسته دنبال منافع خود هستند، به دیگران توجه نمی کنند و حق دیگران را رعایت نمی کنند، به همین خاطر در درازمدت مورد تنفر افراد و حتی نزدیکان خود می شوند.(4)
ب) بیماری های جسمی و روحی: این افراد هیچ گاه به آرزوهای طولانی خود نمی رسند، همیشه در درون خود احساس کوچکی و حقارت می کنند، همیشه از پیشرفت دیگران ناراحت اند و غم و غصه می خورند و آرامش روانی خود را از دست می دهند. از سوی دیگر آنها اگر به همه دروغ بگویند و همه را فریب دهند، نمی توانند وجدان و فطرت خود را فریب دهند. پس همیشه در درونش بین دروغ ها، نفاق ها و وجدانش تعارض و جنگ است و پیوسته مورد ملامت وجدان خود می شود. به همین خاطر همیشه دچار مشکلات جسمانی و مشکلات روان تنی(5) (مثل زخم معده، سردرد و...) می شوند.
3. دوستان سالم: اگر انسان با افرادی دوست شود که ظاهر و باطن یکسانی دارند، پیوسته تشویق می شود که با صفات او همانندسازی کنند و از نصیحت ها و خیرخواهی های دوستان نیز کمک می گیرند.
4. دوری از دوستان ناسالم و مجالس گناه: دوستان ناسالم انسان را در دور شدن از ظاهر و باطن یکسان تشویق می کنند و تلاش می کنند برای اهداف شهوانی خود ریاکاری کنند، دروغ بگویند و ما را همرنگ خود کنند.
5. توجه به آثار مثبت صداقت و اخلاص: الف) محبوب خداوند و خلق خدا شدن ب) زیاد شدن دوستان ج) دور شدن افراد بد از انسان د) آرامش روانی بخاطر توجه به خدا و عدم فزون خواهی
6. غفلت زدایی: ما باید با توجه به موعظه، سخنرانی های مذهبی مطالعة کتب اخلاقی و همنشینی با صالحان غفلت زدایی کنیم، این حالت تذکر باعث می شود که ما همیشه در حال بیداری باشیم و وسوسه های شیطان در ما اثر نگذارد، البته این کارها باید کم و همیشگی باشد (نه تندروی و نه کندروی).
7. طمع نداشتن به مال مردم و قناعت کردن به داشته خود.(6)
8. رضایت خدا را بر رضایت خلق او ترجیح بدهیم.
9. دعا و توسل: از خدا و ائمه ـ علیهم السّلام ـ بخواهیم که ما را در راه رسیدن به مال و غلبه بر شیطان و هوای نفس کمک کند.
10. توجه به کرامت و فضیلتی که خداوند به انسان بخشید و بر او عزت داده، در روایت داریم کسی که نفس او نزد خودش خوار شد و در خود احساس بی شخصیتی کرد از شرّ او ایمن نباشید.(7)
11. خودشناسی: امام علی(ع) می فرماید « معرفه النفس انفع المعارف. شناخت خویشتن، سود مندترین منافع است.(8)» انسان اگر خود واقعی و پاک خود را بشناسد، به مرحله ای می رسد که ظاهر و باطنش یکی می شود، و اصلاً دوست نمی دارد که دورو باشد.

                                                                 نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. اشاره به سورة روم:30.
2. البته ظاهر بد و باطن بد از بحث ما خارج است و این شامل افراد بسیار شرور و کافر می شود.
3. قمی، عباس، خلاصه معراج السعاده، مؤسسة در راه حق، 1370، ص 172.
4. مکارم شیرازی، ناصر، 150 درس زندگی، مدرسة الامام علی بن ابیطالب، چاپ هفدهم، 1380، ص 38.
5. مشکلات روانی ای که بر جسم اثر می گذارد و جسم را نیز رنجور می کند.
6. خلاصة معراج السعاده، ص 169.
7. مکارم شیرازی، ناصر، 150 درس زندگی، پیشین، ص 38.
8. آمدی، غررالحکم و دررالحکم، تهران، دانشگاه تهران، 1373، ج7، ص387.