ادب‏
ساعت ۱٢:٥٤ ‎ب.ظ روز جمعه ٧ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی:

قال علىّ علیه السّلام: العقول مواهب و الآداب مکاسب‏

على علیه السّلام فرموده: عقلهاى مردم بخشش‏هاى الهى است و با سعى و کوشش بدست نمیآید، ادب و اخلاق است که مردم میتوانند از راه سعى و مجاهده بدست آورند.

قال علىّ علیه السّلام: من کلّف بالأدب قلّت مساویه.

على علیه السّلام فرموده: آن کس که بر خلاف میلش، بادب آموزى و تربیت وادار شود و بمشقّتهاى آن تن در دهد بگفتار و رفتار زشت کمتر آلوده میگردد.

على (ع) فرمود:

انّ العاقل یتّعظ بالادب و البهائم لا یتّعظ الّا بالضّرب.

پند پذیرى انسان عاقل بوسیله ادب و تربیت است، چهار پایان و حیواناتند که تنها با ضرب و زدن، تربیت میشوند.

من قلّ ادبه کثرت مساویه.

بر عکس، آن کس که ادب و تربیت را کمتر بپذیرد گناهانش بسیار خواهد بود

على علیه السّلام میفرمود:

ما نحل والد ولدا نحلا افضل من ادب حسن.

بخشش و تفضل هیچ پدرى بفرزندش بهتر از عطیه ادب و تربیت پسندیده نیست.

و عنه علیه السّلام: لا میراث کالادب.

و نیز فرموده است هیچ ارثى براى فرزندان بهتر از ادب و تربیت نیست.

حضرت سجاد زین العابدین علیه السّلام فرمود:

و امّا حقّ ولدک فان تعلم انّه منک و مضاف الیک فی عاجل الدّنیا بخیره و شرّه و انّک مسئول عمّا ولیّته به من حسن الادب و الدّلالة على ربّه عزّ و جلّ و المعونة له على طاعته فاعمل فی امره عمل من یعلم انّه مثاب على الاحسان الیه معاقب على الاسائة الیه.

حق فرزندت بتوانیست که بدانى وجود او از تو است و نیک و بدهاى او در این دنیا وابسته بتو است، بدانى که در حکومت پدرى و سرپرستى او مؤاخذ و مسئولى، موظفى فرزندت را با آداب و اخلاق پسندیده پرورش دهى، او را بخداوند بزرگ راهنمائى کنى، و در اطاعت و بندگى پروردگار یاریش نمائى، برفتار خود در تربیت فرزندت توجه کنى. پدرى باشى که بمسئولیت خویش آگاه است، میداند اگر نسبت بفرزند خود نیکى نماید در پیشگاه خداوند اجر و پاداش دارد، و اگر در باره او بدى کند مستحق مجازات و کیفر خواهد بود.

عن الصّادق علیه السّلام قال‏ قال لقمان: یا بنىّ ان تادّبت صغیرا انتفعت به کبیرا. و من عنى بالادب اهتمّ به. و من اهتمّ به تکلّف علمه. و من تکلّف علمه اشتدّ له طلبه. و من اشتدّ له طلبه ادرک به منفعة.

امام صادق (ع) فرموده است که لقمان بپسر خود چنین گفت:

اى فرزند اگر در کودکى ادب آموختى در بزرگى از آن بهره‏مند خواهى شد. کسى که قصد ادب آموزى دارد بر آن همت میگمارد. و آن کس که در آموختن ادب همّت کند بزحمت فرا گرفتن علوم تربیتى تن میدهد و با شدّتى هر چه تمامتر از پى علم اخلاق میرود. و آنکه جدا در راه طلب قدم بردارد سرانجام بمقصد میرسد و منافع آن عایدش خواهد شد.

عن الرّضا علیه السّلام: قال العقل حباء من اللَّه و الأدب کلفة فمن تکلّف الأدب قدر علیه و من تکلّف العقل لم یزدد بذلک الّا جهلا.

حضرت رضا علیه السّلام به ابو هاشم فرمود: عقل عطیّه الهى است و ادب و تربیت نتیجه مشقّت. آن کس که در راه فرا گرفتن ادب بمشقّت و زحمت تن در دهد پیروز مى‏شود و سرانجام مؤدّب میگردد، و آن کس که در راه ازدیاد عقل خدا داد که جزء سرشت آدمى است سعى و مجاهده نماید جز بر نادانى خود نیفزوده است.

على علیه السّلام در ضمن نامه خود بفرزندش حضرت حسن (ع) نوشته است:

فبادرتک بالأدب قبل ان یقسو قلبک و یشتغل لبّک.

فرزند عزیز در راه ادب آموزى تو از فرصت استفاده کردم و قبل از آنکه دل کودکانه‏ات سخت شود و عقلت باندیشه‏هاى دیگرى مشغول گردد بتربیتت مبادرت نمودم و وظیفه پدرى خود را انجام دادم.

عن علىّ علیه السّلام: یا معشر الفتیان حصّنوا اعراضکم بالادب و دینکم بالعلم.

على علیه السّلام فرموده است: اى گروه جوانان، شرف انسانى و سجایاى اخلاقى خود را با ادب آموزى و تربیت محافظت نمائید و سرمایه گرانبهاى دین خویشتن را با نیروى علم و دانش از دستبرد ناپاکان و خطرات گوناگون برکنار نگاه دارید.

عن على علیه السّلام: قال علیکم بالعلم و الادب فانّ العالم یکرم و ان لم ینتسب و یکرم و ان کان فقیرا و یکرم و ان کان حدثا.

على علیه السّلام فرموده است: در علم و ادب بکوشید چه آنکه عالم، عزیز و گرانقدر است، اگر چه به خاندان بزرگى منتسب نباشد، اگر چه فقیر بى‏بضاعت باشد، و اگر چه جوان باشد

قال علىّ علیه السّلام: استدلّ على ما لم یکن بما قد کان فانّ الامور اشباه و لا تکوننّ ممّن لا تنفعه العظة الّا اذا بالغت فی ایلامه فانّ العاقل یتّعظ بالأدب، و البهائم لا تتّعظ الّا بالضّرب.

على علیه السّلام بفرزندش حضرت مجتبى فرموده است: براى امور واقع نشده بآنچه واقع شده است استدلال نما و با مطالعه قضایاى تحقّق یافته، حوادث یافت نشده را پیش‏بینى کن، زیرا امور جهان، همانند یک دیگرند، از آن اشخاص نباش که موعظه سودش ندهد، مگر توأم با آزار و رنج باشد زیرا انسان عاقل باید از راه آموزش و فکر، پند پذیرد، این بهائم هستند که جز با کتک، فرمان نمى‏برند.

و عنه علیه السّلام: حسن الأدب افضل نسب و اشرف سبب.

و نیز فرموده است: ادب و تربیت خوب از هر بستگى نسبى و سببى شریفتر و افتخار آمیزتر است.

عن ابى عبد اللَّه علیه السّلام: انّ خیر ما ورّث الآباء لأبنائهم الأدب لا المال.

امام صادق علیه السّلام فرموده است: بهترین ارثى که پدران براى فرزندان خود باقى میگذارند ادب و تربیت صحیح است نه ثروت و مال.

قال ابو عبد اللَّه علیه السّلام: ان اجّلت فی عمرک یومین فاجعل احدهما لأدبک لتستعین به على یوم موتک.

امام صادق علیه السّلام فرمود: اگر از عمرت فقط دو روز باقى مانده باشد، یک روزش را بفراگرفتن ادب و تربیت اختصاص بده تا روز مرگت از سرمایه‏هاى اخلاقى روز قبلت یارى بخواهى.

حضرت سجّاد علیه السّلام در انجام وظیفه سنگین تربیت فرزند، از خداوند بزرگ استمداد مى‏نمود و در ضمن دعاهاى خود در پیشگاه الهى عرض میکرد:

و اعنّى على تربیتهم و تأدیبهم و برّهم‏

بار خدایا مرا در تربیت و ادب و نیکوکارى فرزندانم یارى و مدد بفرما.

الحدیت-روایات تربیتى، ج‏1، ص: 54