ولادت، کودکی، دوران نوجوانی و جوانی آقا امام رضا ـ علیه السّلام ـ
ساعت ۱٠:٢٠ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٦ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: ولادت، کودکی، دوران نوجوانی و جوانی آقا امام رضا ـ

هشتمین خورشید فروزان آسمان امامت، حضرت «علی بن موسی الرضا ـ علیه السّلام ـ » طبق قول مشهور در یازدهم ذی القعده سال 148 هـ ق. در شهر مدینه دیده به جهان گشود.(1) مادر بزرگوار ایشان به اسامی متعددی خوانده می شدند. از جمله تکتم، خیزران(2) نجمه خاتون،طاهره و ام البنین.(3)
دوران پیش از امامت ایشان نیز چون سایر ائمه ـ علیهم السلام ـ به واسطه اختناق و فشار حکومت خیلی روشن نیست. دوره ولادت، کودکی، نوجوانی و جوانی امام رضا ـ علیه السّلام ـ در شهر مدینه سپری شد. در خصوص ولادت این امام بزرگوار روایتی از نجمه مادر آن حضرت در کتب تاریخی بیان شده است. ایشان می فرماید: «بعد از این که فرزندم علی متولد شد، دو دست خویش را به زمین گذارده بود و در حالی که سرش را به سوی آسمان بلند کرده بود لبهای مبارکش را تکان می داد. گویی با خدای خویش سخنی داشت. پدرش امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ نوزاد را در آغوش گرفت و به من گفت: ای نجمه این کرامت الهی بر تو مبارک باشد. سپس حضرت در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه گفتند. و با آب فرات کام آن حضرت را برداشته و سپس فرزند را به من برگرداندند.(4)
علی بن موسی الرضا ـ علیه السّلام ـ همانند سایر ائمه طاهرین از همان دوران کودکی رشد و کمال عقلی و اخلاقی فوق العاده ای داشت. پدرش از خود علاقه و اشتیاق فراوانی نسبت به او نشان می داد و علوم و معارف و اسرار امامت را به وی تعلیم می داد و در تربیت فرزند خویش می کوشید.
امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ برای آنکه شیعیان پس از شهادتش سرگردان و حیران نگردند، مقام شامخ امامت فرزندش علی را به اصحاب نزدیک و شیعیان خاص و مورد اعتماد گوشزد می فرمود. مفضل بن عمر می گوید: «خدمت امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ مشرف شدم در حالی که فرزندش علی بن موسی الرضا ـ علیه السّلام ـ را در دامنش نشانده بود و می بوسید عرض کردم: فدایت گردم با مشاهده سیمای این کودک علاقه و ارادتی برایش در قلبم ریشه دوانید، که نظیر آن برای احدی جز شما در دلم قرار نگرفته است. حضرت فرمود: نسبت او به من همچون نسبت من به پدرم می باشد. عرض کردم. آیا پس از شما او صاحب امر و حجت خدا بر روی زمین است؟ فرمود: آری هر کسی از او پیروی کند رستگار گردد و هر کسی از فرمانش سرپیچی نماید کافر می گردد.»(5)
آری حضرت امام رضا ـ علیه السّلام ـ در پرتو تعالیم سازنده و رشد دهنده پدر بزرگوارش نشو و نما نمود. و علوم و فضائل و مکارمی که آن حضرت از پدران ارجمندش به ارث برده بود، از او دریافت نمود و به همین جهت شایستگی مقام امامت را به دست آورد. دوران کودکی و نوجوانی و جوانی امام رضا ـ علیه السّلام ـ مصادف بود با خلافت تعدادی از خلفای عباسی.
هنگام ولادت امام رضا ـ علیه السّلام ـ منصور دوانیقی، خلیفة عباسی، در اوج قدرت و سلطه بود، منصور برای تثبیت پایه های حکومت خویش عدة زیادی را به قتل رساند. پس از حکومت ظالمانه منصور پسرش مهدی عباسی روی کار آمد هر چند او در ابتدا به قتل و آزار و شکنجه دست نزد، اما پس از مدتی برنامه های ضد اسلامی خویش را همانند پدرش آغاز کرد.(6)
حضرت امام رضا ـ علیه السّلام ـ در این زمان دوران نوجوانی خویش را سپری می کرد. حاکم عباسی به فرماندار خویش در مدینه دستور داد امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ را به بغداد (مرکز حکومت) اعزام نماید.(7) این مسئله قطعاً باعث حزن و اندوه امام رضا ـ علیه السّلام ـ شد. امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ به فرزندش اطمینان داد که در این سفر هیچ گونه خطری ایشان را تهدید نمی کند و به زودی به مدینه باز خواهند گشت.(8)
مهدی عباسی پس از مدتی امام را به مدینه بازگرداند. طولی نکشید که مهدی عباسی به هلاکت رسید.(9)
سپس هادی عباسی به حکومت رسید (سال 169 هـ) در همین زمان بود که حسین بن علی صاحب فخ قیام کرد. در این قیام که در حوالی مدینه اتفاق افتاد رهبر قیام به شهادت رسید و عدة کثیری از علویان به اسارت در آمدند و سپس به شهادت رسیدند.(10) با مرگ هادی عباسی برادرش هارون به حکومت رسید. هارون پس از مدتی امام هفتم را به مرکز خلافت جلب نمود و آن حضرت را بعد از چندین سال که زندانی کرد به شهادت رساند.(11) حضرت رضا ـ علیه السّلام ـ با اندوه و تالم این رویدادهای دردناک را که بسیاری از افراد خانواده و بنی اعمام او را به کام خود کشیده بود، مشاهده کرد. تا این که در 25 رجب سال 183 هـ پدرش در سن 55 سالگی به شهادت رسید.(12) در این زمان امام رضا ـ علیه السّلام ـ 35 ساله بود. و امامت آن حضرت از همین زمان آغاز گشت.
مسعودی می نویسد: وقتی امام کاظم ـ علیه السّلام ـ را از مدینه به عراق بردند آن حضرت به فرزند بزرگوارش فرمود: تا وقتی من زنده ام باید در دهلیز خانه بخوابی خادم حضرت می گوید: هر شب بستر امام رضا ـ علیه السّلام ـ را در دهلیز خانه می گستردم. در یکی از شبها دیدم حضرت نیامدند تا صبح فردا فرا رسید. (گویی آنحضرت خبردار شدند که پدر بزرگوارشان در عراق به شهادت رسیده اند) از این زمان امامت امام رضا ـ علیه السّلام ـ آغاز گردید.»(13)

 


پاورقی:

1. شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تهران، دارالمفید، بی تا، ج 2، ص 247.
2. علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، بی جا، مجمع العالمی لاهل البیت ـ علیهم السّلام ـ 1426 هـ ق. ج 3، ص 336.
3. فضل الله کمپانی، حضرت رضا(ع)، تهران نشر مفید، چاپ پنجم، 1372، ص 11.
4. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1404ق، ج1، ص 30 ـ 29.
5. محمد بن حسن حر عاملی اثبات الهداة، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1366، ج 6، ص 21.
6. باقر شریف القرشی، حیاة الامام موسی بن جعفر(ع)، بیروت، دارالبلاغه، چاپ اول، 1413ق، ج 1، ص 443.
7. علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیه، قم، مؤسسة انصاریان، 1417ق، ص196.
8. همان.
9. همان، ص 197.
10. رضوی اردکانی، سید ابوالفضل، ماهیت قیام شهید فخ، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، 1370، ص 169.
11. علی بن حسین مسعودی، همان، ص200.
12. علی بن عیسی اربلی، همان، ج 3، ص 262.
13. علی بن حسین مسعودی، همان، ص 200 ـ 199.