العقل خرد (عقل)
ساعت ۱۱:٤٥ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٠ امرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: العقل خرد (عقل)

فَاتَّقُوا اللَّهَ یا أُولِی الْأَلْبابِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ‏.

س/ 5 آیة 100

 اى خردمندان! از خدا پروا کنید، باشد که رستگار شوید.

قَدْ بَیَّنَّا لَکُمُ الْآیاتِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ‏

س/ 57 آیة 17

در حقیقت، ما براى شما آیات را بیان کردیم شاید درک کنید.

وَ ما یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ‏

 س/ 3 آیة 7

جز خردمندان کسى پند نمى‏گیرد.

1 - عن علیّ بن الحکم عن هشام، قال: قال أبو عبد اللَّه علیه السّلام: لمّا خلق اللَّه العقل قال له: أقبل فأقبل ثمّ قال له: أدبر فأدبر ثمّ قال: و عزّتی و جلالی ما خلقت خلقا هو احبّ الیّ منک، بک آخذ و بک أعطى و علیک أثیب.

الوسائل 1/ 28 البحار 1/ 97 المحاسن/ 192

- از علىّ بن حکم، از هشام نقل شده که گفت: امام صادق (ع) فرمود:

هنگامى که خداوند عقل را آفرید به او فرمود: پیش آى. عقل پیش آمد. سپس به او فرمود: برگرد. عقل برگشت. آنگاه فرمود: به عزّت و جلال خود سوگند، هیچ موجودى را نزد خود محبوب‏تر از تو نیافریدم. به سبب تو کیفر مى‏کنم و براى تو مى‏بخشم و به خاطر تو پاداش مى‏دهم.

2 - عن احمد بن ادریس عن محمّد بن عبد الجبّار عن بعض اصحابنا رفعه الى ابی عبد اللَّه علیه السّلام قال: قلت له: ما العقل؟ قال: ما عبد به الرّحمن و اکتسب به الجنان ... الخبر.

الفصول المهمّة/ 27 الکافی 1/ 11 الوسائل 11/ 161

- احمد بن ادریس از محمّد بن عبد الجبّار، از بعضى از اصحاب ما نقل کرده که گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم: عقل چیست؟ فرمود: چیزى که خدا بوسیله آن پرستش گردد و بهشت فراهم آید ...

3 - عن ابی عبد اللَّه علیه السّلام، قال: حجّة اللَّه على العباد النّبیّ و الحجّة فیما بین العباد و بین اللَّه العقل.

روضة المتقین 12/ 244 الکافی 1/ 25 المحجة البیضاء 1/ 174

از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود: حجّت خدا بر بندگان، پیامبر و حجّت میان بندگان و خداوند، عقل است.

4 - قال امیر المؤمنین علیه السّلام: العاقل من رفض الباطل.

البحار 1/ 159

- امیر المؤمنین (ع) فرمود: خردمند کسى است که باطل را ترک گوید.

5 - عن علیّ علیه السّلام: العاقل من تورّع عن الذّنوب و تنزّه من العیوب.

غرر الحکم/ 68

- از على (ع) نقل شده است: خردمند کسى است که از گناهان پرهیز کند و خود را از عیبها پاک سازد.

6 - قال الصّادق علیه السّلام: من کان عاقلا کان له دین و من کان له دین دخل الجنّة.

البحار 1/ 91 الکافى 1/ 11 الوسائل 11/ 161 الفصول المهمة/ 26

- امام صادق (ع) فرمود: هر که عاقل باشد دین دارد و هر که دین داشته باشد وارد بهشت مى‏شود.

7 - عن الصّادق عن آبائه علیهم السّلام قال: قال رسول اللَّه صلّى اللَّه علیه و آله: أعقل النّاس أشدّهم مداراة للنّاس.

البحار 75/ 53

- از امام صادق (ع) از پدرانش نقل شده که رسول خدا (ص) فرمود:

خردمندترین مردم کسى است که از همه بیشتر با مردم مدارا کند.

8 - قال علیّ علیه السّلام: العقل عقلان، عقل الطّبع و عقل التّجربة و کلاهما یؤدّی الى المنفعة ... الخبر.

الاثنا عشریة/ 42 البحار 78/ 6

- على (ع) فرمود: عقل بر دو نوع است: عقل طبیعى و عقل تجربى، و هر دو سودمند است ...

9 - عن علىّ علیه السّلام: العقل صدیق محمود.

غرر الحکم/ 107.

- از على (ع) نقل شده است: خرد، دوستى ستوده است.

10 - عن علىّ علیه السّلام: لا نعمة افضل من عقل.

غرر الحکم/ 841

- از على (ع) نقل شده است: هیچ نعمتى برتر از عقل نیست.

11 - قال رسول اللَّه صلّى اللَّه علیه و آله: استرشدوا العقل ترشدوا، و لا تعصوه فتندموا.

البحار 1/ 96 کنز الفوائد/ 194

- رسول خدا (ص) فرمود: از خرد راهنمائى بخواهید تا هدایت شوید، و نافرمانى آن مکنید که پشیمان خواهید شد.

12 - قال امیر المؤمنین علیه السّلام: لیس الرّؤیة مع الابصار و قد تکذب العیون اهلها، و لا یغشّ العقل من انتصحه.

نهج البلاغة (فیض)/ 1223 البحار 1/ 95

- امیر المؤمنین (ع) فرمود: دیدن، بوسیله چشم نیست، چرا که گاهى چشم به صاحب خود دروغ مى‏گوید، ولى عقل به کسى که از او پند خواسته است خیانت نمى‏کند.

13 - ... عن حمدان الدّیوانی قال: قال الرّضا علیه السّلام: صدیق کلّ امرئ عقله و عدوّه جهله.

کشف الغمة 2/ 293 البحار 1/ 87 الکافی 1/ 11

- حمدان دیوانى مى‏گوید: امام رضا (ع) فرمود: دوست هر کسى عقل او و دشمن وى جهلش مى‏باشد

14 - قال النّبیّ صلّى اللَّه علیه و آله: قوام المرء عقله، و لا دین لمن لا عقل له.

البحار 1/ 94 کنز الفوائد/ 194

- پیامبر (ص) فرمود: ایستادگى آدمى به عقل اوست و هر کس عقل نداشته باشد دین ندارد.

15 - عن علیّ علیه السّلام: لا غنى مثل العقل و لا فقر اشدّ من الجهل.

البحار 78/ 37 تحف العقول/ 138 مجموعة ورام 2/ 54

- از على (ع) نقل شده است: هیچ بى‏نیازیى مانند عقل، و هیچ نیازى شدیدتر از نادانى نیست.

16 - عن علیّ علیه السّلام: العقل مصلح کلّ امر.

غرر الحکم/ 18

- از على (ع) نقل شده است: عقل، هر کارى را اصلاح مى‏کند.

17 - .... عن ابى عبد اللَّه علیه السّلام قال: لیس بین الإیمان و الکفر الّا قلّة العقل ... الخبر.

روضة المتقین 12/ 242 الکافی 1/ 28

- از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود: فاصله میان کفر و ایمان چیزى جز کمبود عقل نیست.

18 - عن علیّ علیه السّلام: العقل شجرة ثمرها السّخاء و الحیاء.

غرر الحکم/ 44

- از على (ع) نقل شده است: عقل، درختى است که میوه‏اش حیا و سخاوت است.

19 - قال الصّادق علیه السّلام: کثرة النّظر فی العلم یفتح العقل.

البحار 1/ 159

- امام صادق (ع) فرمود: بسیار نگریستن در دانش، عقل را گشایش مى‏دهد.

20 - عن هشام بن الحکم قال: قال لی ابو الحسن موسى بن جعفر علیهما السّلام: یا هشام من اراد الغنى بلا مال و راحة القلب من الحسد و السّلامة فی الدّین، فلیتضرّع الى اللَّه عزّ و جلّ فی مسألته بان یکمّل عقله، فمن عقل قنع بما یکفیه و من قنع بما یکفیه استغنى و من لم یقنع بما یکفیه لم یدرک الغنى ابدا.

الکافی 1/ 18

- هشام بن حکم مى‏گوید: ابو الحسن موسى بن جعفر (ع) به من فرمود:

اى هشام! هر که مى‏خواهد بدون داشتن ثروت بى‏نیاز باشد و دلش از حسد آسوده گردد و دینش سالم بماند باید با تضرّع و زارى از خدا بخواهد که عقل وى را کامل کند، زیرا کسى که عاقل باشد به قدر کفایت خویش قناعت مى‏کند، و هر که به قدر کفایت خویش قناعت کند بى‏نیاز مى‏گردد، و آن کس که به قدر کفایت خود قناعت نکند هرگز به بى‏نیازى نخواهد رسید.

21 - ... عن ابی جعفر علیه السّلام قال: انّما یداقّ اللَّه العباد فی الحساب یوم القیامة على قدر ما آتاهم من العقول فی الدّنیا.

الکافی 1/ 11 البحار 1/ 106 الفصول المهمة/ 126 الوسائل 1/ 28 المحجة البیضاء 1/ 173

- از امام باقر (ع) نقل شده که فرمود: روز قیامت خداوند به همان اندازه که در دنیا به بندگان خود عقل داده است در حساب آنان دقّت مى‏کند.

الحکم الزاهرة با ترجمه انصارى، ص:38 -  43