چرا امام حسن ـ علیه السلام ـ به یاران با وفایی.........................
ساعت ۱:٠٠ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٤ امرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی:

چرا امام حسن ـ علیه السلام ـ به یاران با وفایی مثل قیس بن سعد دستور داد تا با معاویه بیعت کنند؟

پاسخ:

امام حسن ـ علیه السلام ـ در سال 41 هـ. به واسطه شرایط بحرانی و حساسی که برای ایشان و یارانشان پیش آمد ناچار به صلح با معاویه تن داد. «قیس بن سعد انصاری» یکی از شیعیان مخلص و باوفای آن حضرت بود که با صلح و بیعت با معاویه مخالف بود. شرایط به گونه‌ای بود که امام حسن ـ علیه السلام ـ از قیس بن سعد بخواهد که ناچار با معاویه بیعت کند «امام ضمن دلجویی و قدردانی از خلوص عقیده و محبت قیس از او خواست که از روی ناچاری بیعت با معاویه را بپذیرد.»(1)
شرایط حساس و نگران کننده ی زمان امام حسن ـ علیه السلام سبب شد که حضرت برای حفظ یاران وفادار خویش از آنها بخواهد تا برای حفظ جان خویش با معاویه بیعت کنند. ما به طور اختصار این شرایط را بیان می‌کنیم. سپس دیدگاه‌های امام حسن ـ علیه السلام ـ را در این رابطه ذکر خواهیم کرد.

1. خیانت برخی از یاران و اصحاب حضرتاصحاب امام حسن ـ علیه السلام ـ را گروه‌های مختلفی تشکیل می‌دادند که هر کدام به انگیزه‌ای امام ـ علیه السلام ـ را همراهی می‌کردند.(2) «یاران امام حسن ـ علیه السلام در آغاز جهاد با معاویه کندی و اهمال کردند سپس با سختی گردن نهاده و به راه افتادند».(3) امام حسن ـ علیه السلام ـ ابتدا عبیدالله بن عباس را فرمانده سپاه خویش قرار داد امّا عبیدالله با دیدن پول زیادی که توسط معاویه ارسال شده بود فریفته شد.(4) وقتی امام حسن ـ علیه السلام ـ در ساباط به سر می‌برد «... به سراپرده آن حضرت ریخته و هر چه در آنجا بود غارت کردند تا جائی که سجاده او را از زیر پایش کشیده و ربودند جراح بن سنان با تیغی که در دست داشت ضربتی به امام ـ علیه السلام ـ زد تیغ در ران حضرت قرار گرفت و چنان شکافت که به استخوان رسید».(5) نیز «وقتی خبر ضربت خوردن امام حسن ـ علیه السلام ـ به گوش یارانش رسید، فوج، فوج به سوی معاویه فرار کردند، قیس چون متوجه فرار افراد از لشگرش شد نامه‌ای درباره وخامت اوضاع به امام حسن ـ علیه السلام ـ نوشت».(6) و از نظر حضرت جویا شد. امام حسن ـ علیه السلام ـ در نهایت به واسطه مسائلی که پیش آمد پس از مشورت با یاران حاضر به صلح شد، با اینکه صلح کردن نظر عموم یاران بود، عده‌ای هم مخالفت کرده حتی «ریختن خون آن حضرت را حلال دانسته و می‌خواستند آن حضرت را تسلیم دشمن کنند».(7)

2. فریب کاری معاویه:معاویه با فریبکاری خود امر را بر گروه بسیاری از مسلمانان مشتبه کرده بود. او خود را از اقربای پیامبر(ص) و کاتب وحی و خال المومنین می‌خواند. و توانسته بود با این فریبکاری‌ها سپاهی 60 هزار نفری را برای جنگ با امام حسن ـ علیه السلام ـ به عراق بیاورد. در صورتی که سپاه امام حسن ـ علیه السلام ـ که در ابتدای رویارویی 12 هزار نفر بود، به واسطه فرار عده زیادی از آن‌ها به سوی معاویه به 4 هزار نفر تقلیل یافت. معاویه همواره سعی داشت فرماندهان سپاه امام حسن ـ علیه السلام ـ و یاران آن حضرت را فریب دهد. او موفق شد «عبیدالله بن عباس» فرمانده ی لشگر امام را به طمع مال به طرف خویش بکشاند اما در فریب دادن «قیس بن سعد» جانشین عبیدالله موفقیتی کسب نکرد.او قبل از پذیرش صلحنامه توسط امام توسط جاسوسان خود در لشگر امام شایع کرد که امام صلح پیشنهادی معاویه را پذیرفته است .از طرفی چند نفر را نزد امام حسن ـ علیه السلام ـ فرستاد زمانی که امام در مدائن در خیمه گاه خویش فرود آمده بود، آنها به نزد امام رفتند ودر هنگام خروج به دروغ می‌گفتند : خدا توسط پسر پیامبر خونها را حفظ کرد و او پیشنهاد صلح را پذیرفت. پس لشکر به هم خورد و مردم بر حسن ـ علیه السلام ـ هجوم بردند».(8) بدون اینکه بدانند امام صلح را پذیرفته یا نه؟
و امام در این شرایط چارهای جز پذیرش پیمان صلح برای حفظ جان گروه اندک از شیعیان واقعی خویش نداشت .خود حضرت هم به مناسبت های مختلف به این نکته اشاره می فرمودند. از آن جمله امام حسن ـ علیه السلام ـ در برابر اعتراض یکی از یارانش به خاطر صلح، فرمود: «اگر من چنین نمی‌کردم، از شیعیان ما کسی نبود جز آنکه کشته می‌شد».(9)
آن حضرت در پاسخ حجر بن عدی فرمودند: «... من این اقدام را جز به قصد زنده ماندن تو و امثال تو نکردم»(10) توجه به عبارتی که حضرت با آن قیس را خطاب قرار میدهند خود نمایانگر وضعیت بحرانی آن دوره می باشد: «ای قیس کار ما از این کارها گذشته با معاویه بیعت کن».(11) .
از طرفی حضرت هنگام بیعت مردم با ایشان به این شرط با آنها بیعت کردند که: «با هر که به صلح باشم صلح کنید و با هر که بجنگم جنگ کنید.»(12) امام ـ علیه السلام ـ بعد از صلح چنین فرمودند: «... شما با این شرط با من بیعت کردید که با هر کس صلح و سازش نمایم صلح و سازش کنید اینک نظر من اینست که با معاویه مسالمت کنم. رأی من اینست که حفظ خون‌های مردم از ریختن آن بهتر است و من صلاح شما را در نظر گرفتم».(13)
امام حسن ـ علیه السلام ـ که فلسفه ی صلح ایشان حفظ شیعیان بود. با همین دیدگاه از قیس که مخالف بیعت با معاویه بود خواست تا با او بیعت کند. البته ابن اثیر انگیزه مخالفت قیس با بیعت با معاویه را گرفتن امتیاز بیشتر برای شیعیان می داند.(14) قیس گرچه شخصاً مخالف صلح بود اما در همه ی امور پیرو امام حسن ـ علیه السلام ـ بود.

نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. کمپانی، فضل الله، حسن کیست؟ چاپ سوم، تهران، مؤسسه انتشارات فراهانی، 1354 ص 157.
2. شیخ مفید ارشاد، ج2 چاپ 4، ترجمه رسول محلاتی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی 1378 ص 7.
3. همان ص 8.
4. اصفهانی، ابو الفرج، مقاتل الطالبین، ترجمه سید هاشم رسول محلاتی، تهران، سال 1349 ص 58.
5. همان ص 57.
6. کوفی، ابن اعثم، الفتوح مترجم: متوفی هروی تهران، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، 1373، ص 156.
7. شیخ مفید، ارشاد جلد 2 چاپ 4 ترجمه سید هاشم رسول محلاتی، تهران دفتر نشر فرهنگ اسلامی 1378 ص 8.
8. یعقوبی، ابن واضح، تاریخ یعقوبی جلد 2، چاپ ششم، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، شرکت انتشارات علمی فرهنگی سال 1371، ص 183.
9. شیخ صدوق، علل الشرایع، نجف، منشورات مکتبه الحیدریه، سال 1385هـ، ص 211.
10. علامه مجلسی، بحارالانوار جلد44، تهران المطبعه الأسلامیه، 1385 هـ، ص 29.
11. رومی، فاضل، سیاسة البطین، ناشر: مؤلف، سال 1369، ص 102.
12. طبری، محمد بن جریر، الرسل و الملوک، جلد7، چاپ اول ترجمه ابولقاسم پاینده، تهران انتشارات اساطیر، سال 1362ص 2716.
13. بحرانی، شیخ عبدالله، عوالم، جلد 16، چاپ اول، قم، مدرسه الامام المهدی(ع)، سال 1363، ص 173.
14. ابن اثیر، الکامل، ترجمه عباس خلیفی، ج 1، انتشارات علمی، ص 251.