فلسفه تحریم غنا .......
ساعت ۱۱:۱٢ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٠ خرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: غنا چیست ،فلسفه تحریم غنا

در حرمت غناء چندان مشکلى وجود ندارد، مشکل، تشخیص موضوع غناء است.

آیا هر صوت خوش و زیبائى غنا است؟

مسلماً چنین نیست، زیرا در روایات اسلامى آمده و سیره مسلمین نیز حکایت مى‏کند که قرآن و اذان و مانند آن را با صداى خوش و زیبا بخوانید.

آیا غنا هر صدائى است که در آن «ترجیع» (رفت و آمد صدا در حنجره و به اصطلاح غلت دادن) باشد؟ آن نیز ثابت نیست.

آنچه از مجموع کلمات فقهاء و سخنان اهل سنت در این زمینه مى‏توان استفاده کرد این است که غناء، آهنگهاى طرب‏انگیز و لهو و باطل است.

و به عبارت روشنتر: غناء آهنگهائى است که متناسب مجالس فسق و فجور و اهل گناه و فساد مى‏باشد.

و باز به تعبیر دیگر: غناء به صوتى گفته مى‏شود که قواى شهوانى را در انسان تحریک مى‏نماید، و انسان در آن حال احساس مى‏کند که اگر در کنار آن صدا، شراب و فساد جنسى نیز باشد کاملا مناسب است!.

این نکته نیز قابل توجه است که گاه یک «آهنگ» هم خودش غنا و لهو و باطل است و هم محتواى آن، به این ترتیب که اشعار عشقى و فسادانگیز را با آهنگهاى مطرب بخوانند، و گاه تنها آهنگ، غنا است، به این ترتیب که اشعار پرمحتوى یا آیات قرآن و دعاء و مناجات را به آهنگى بخوانند که مناسب مجالس عیاشان و فاسدان است، و در هر دو صورت حرام مى‏باشد (دقت کنید).

ذکر این نکته نیز لازم است که گاه براى غنا دو رقم معنى ذکر مى‏شود «معنى عام» و «معنى خاص»، معنى خاص همان است که در بالا گفتیم یعنى آهنگهاى تحریک‏کننده شهوات و متناسب مجالس فسق و فجور.

ولى معنى عام هرگونه صوت زیبا است، و لذا آنها که غنا را به معنى عام تفسیر کرده‏اند براى آن دو قسم قائل شده‏اند «غناى حلال» و «غناى حرام».

منظور از غناى حرام همان است که در بالا گفته شد و منظور از غناى حلال صداى زیبا و خوشى است که مفسده‏انگیز نباشد، و متناسب با مجالس فسق و فجور نگردد.

بنابراین در اصل تحریم غنا تقریباً اختلافى نیست، اختلاف در نحوه تفسیر آن است.

البته «غنا» مصادیق مشکوکى نیز دارد (مانند همه مفاهیم دیگر) که انسان به راستى نمى‏داند فلان صوت مناسب مجالس فسق و فجور است یا نه؟ و در این صورت به حکم اصل برائت محکوم به حلیت است (البته بعد از آگاهى کافى از مفهوم عرفى غنا طبق تعریف فوق).

و از اینجا روشن مى‏شود صداها و آهنگهاى حماسى که متناسب میدانهاى نبرد و یا ورزش و یا مانند آن است دلیلى بر تحریم آن نیست.

البته در زمینه غنا بحثهاى دیگرى نیز وجود دارد از قبیل پاره‏اى از استثناها که بعضى براى آن قائل شده‏اند، و جمعى آن را انکار کرده‏اند، و مسائل دیگر که باید در کتب فقهى از آن سخن گفت.

آخرین سخنى که در اینجا ذکر آن را لازم مى‏دانیم این است که آنچه در بالا گفتیم مربوط به خوانندگى است و اما استفاده از آلات موسیقى و حرمت آن بحث دیگرى دارد که از موضوع این سخن خارج است.

3- فلسفه تحریم غنا

دقت در مفهوم «غنا» با شرائطى که در شرح موضوع آن گفتیم، فلسفه تحریم آن را به خوبى روشن مى‏سازد.

در یک بررسى کوتاه به مفاسد زیر برخورد مى‏کنیم:

الف: تشویق به فساد اخلاق- تجربه نشان داده است- و تجربه بهترین شاهد و گواه است- که بسیارى افراد تحت تأثیر آهنگهاى غناء، راه تقوى و پرهیزکارى را رها کرده، و به شهوات و فساد روى مى‏آورند.

مجلس غنا معمولًا مرکز انواع مفاسد است و آنچه به این مفاسد دامن مى‏زند همان غناء است.

در بعضى از گزارشهائى که در جرائد خارجى آمده مى‏خوانیم که در مجلسى که گروهى از دختران و پسران بودند، و آهنگ خاصى از غناء در آنجا اجرا شد آنچنان هیجانى به دختران و پسران دست داد که به یکدیگر حمله‏ور شدند و فجایع زیادى بار آوردند که قلم از ذکر آن شرم دارد.

در تفسیر «روح المعانى»، سخنى از یکى از سران «بنى امیه» نقل مى‏کند که به آنها مى‏گفت: از غنا بپرهیزید که حیا را کم مى‏کند، شهوت را مى‏افزاید شخصیت را درهم مى‏شکند، جانشین شراب مى‏شود، و همان کارى را مى‏کند که مستى انجام مى‏دهد «1».

و این نشان مى‏دهد که حتى آنها نیز به مفاسد آن پى برده بودند.

و اگر مى‏بینیم در روایات اسلامى کراراً آمده است که غنا روح نفاق را در قلب پرورش مى‏دهد اشاره به همین حقیقت است، روح نفاق همان روح آلودگى به فساد و کناره‏گیرى از تقوا و پرهیزکارى است.

و نیز اگر در روایات آمده است که فرشتگان در خانه‏اى که غنا در آن است وارد نمى‏شوند به خاطر همین آلودگى به فساد است، چرا که فرشتگان پاکند و طالب پاکیند، و از این محیطهاى آلوده بیزارند.

ب- غافل شدن از یاد خدا- تعبیر به «لهو» که در تفسیر «غنا» در بعضى از روایات اسلامى آمده است، اشاره به همین حقیقت است که غناء انسان را آنچنان مست شهوات مى‏کند که از یاد خدا غافل مى‏سازد.

______________________________
(1)- تفسیر روح المعانى جلد 21 صفحه 60.

در حدیثى از على علیه السلام مى‏خوانیم:

کل ما الهى عن ذکر اللَّه فهو من المیسر:

و هر چیزى که انسان را از یاد خدا غافل کند (و در شهوات فرو ببرد) آن در حکم قمار است» «1».

ج- آثار زیانبار بر اعصاب- غنا و موسیقى در حقیقت، یکى از عوامل مهم تخدیر اعصاب است، و به تعبیر دیگر مواد مخدر گاهى از طریق دهان و نوشیدن وارد بدن مى‏شوند، (مانند شراب).

و گاه از طریق بوئیدن و حس شامه (مانند هروئین).

و گاه از طریق تزریق (مانند مرفین)

و گاه از طریق حس سامعه است (مانند غنا).

به همین دلیل گاهى غنا و آهنگهاى مخصوصى، چنان افراد را در نشئه فرو مى‏برد، که حالتى شبیه به مستى به آنها دست مى‏دهد، البته گاه به این مرحله نمى‏رسد اما در عین حال تخدیر خفیف ایجاد مى‏کند.

و به همین دلیل بسیارى از مفاسد مواد مخدر در غنا وجود دارد، خواه تخدیر آن خفیف باشد یا شدید.

«توجه دقیق به بیوگرافى مشاهیر موسیقى‏دانان نشان مى‏دهد که در دوران عمر به تدریج دچار ناراحتیهاى روحى گردیده‏اند، تا آنجا که رفته رفته اعصاب خود را از دست داده، و عده‏اى مبتلا به بیماریهاى روانى شده، و گروهى مشاعر خود را از کف داده، و به دیار جنون رهسپار شده‏اند، دسته‏اى فلج و ناتوان گردیده بعضى هنگام نواختن موسیقى درجه فشار خونشان بالا رفته و دچار سکته ناگهانى شده‏اند» «2»

در بعضى از کتبى که در زمینه آثار زیانبار موسیقى بر اعصاب آدمى نوشته شده است حالات جمعى از موسیقى‏دانان و خوانندگان معروف آمده است که به هنگام اجراى برنامه گرفتار سکته و مرگ ناگهانى شده، و در همان مجلس جان خود را از دست داده‏اند «3».

______________________________
(1)- وسائل الشیعة جلد 12 صفحه 235.

(2)- تأثیر موسیقى بر روان و اعصاب صفحه 26.

(3)- به همان مدرک سابق صفحه 92 به بعد مراجعه شود.

کوتاه سخن اینکه آثار زیانبخش غنا و موسیقى بر اعصاب تا سرحدّ تولید جنون، و بر قلب و فشار خون، و تحریکات نامطلوب دیگر به حدى است که نیاز به بحث زیادى ندارد.

از آمارهائى که از مرگ‏ومیرها در عصر ما تهیه شده چنین استفاده مى‏شود که مرگهاى ناگهانى نسبت به گذشته افزایش زیادى یافته است، عوامل این افزایش را امور مختلفى ذکر کرده‏اند از جمله افزایش غنا و موسیقى در سطح جهان.

د- غنا یکى از ابزار کار استعمار

استعمارگران جهان همیشه از بیدارى مردم، مخصوصاً نسل جوان، وحشت داشته‏اند، به همین دلیل بخشى از برنامه‏هاى گسترده آنها براى ادامه استعمار، فرو بردن جامعه‏ها در غفلت و بى‏خبرى و ناآگاهى و گسترش انواع سرگرمیهاى ناسالم است.

امروز مواد مخدر تنها جنبه تجارتى ندارد، بلکه یک ابزار مهم سیاسى، یعنى سیاستهاى استعمارى است، ایجاد مراکز فحشاء، کلوپهاى قمار و همچنین سرگرمیهاى ناسالم دیگر، و از جمله توسعه غنا و موسیقى، یکى از مهمترین ابزارى است که آنها براى تخدیر افکار مردم بر آن اصرار دارند، و به همین دلیل قسمت عمده وقت رادیوهاى جهان را موسیقى تشکیل مى‏دهد و از برنامه‏هاى عمده وسائل ارتباط جمعى همین موضوع است. «1»

______________________________
(1)- تفسیر نمونه 17/ 22

یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ص: 515