سحر چیست ؟
ساعت ۱٠:٢۱ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٩ خرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: سحر چیست ؟

 

در اینکه «سحر» چیست، و از چه تاریخى به وجود آمده؟ بحث فراوان است این قدر مى‏توان گفت که سحر از زمانهاى خیلى قدیم در میان مردم رواج داشته است، ولى تاریخ دقیقى براى آن در دست نیست، و نیز نمى‏توان گفت چه کسى براى نخستین بار جادوگرى را به وجود آورد؟

ولى از نظر معنى و حقیقت سحر مى‏توان گفت: سحر نوعى اعمال خارق العاده است که آثارى از خود در وجود انسانها به جا مى‏گذارد و گاهى یک نوع چشم‏بندى و تردستى است، و گاه تنها جنبه روانى و خیالى دارد.

سحر از نظر لغت به دو معنى آمده است:

1- به معنى خدعه و نیرنگ و شعبده و تردستى و به تعبیر «قاموس اللغه» سحر یعنى خدعه کردن.

2- «کل ما لطف ودق»: «آنچه عوامل آن نامرئى و مرموز باشد».

در مفردات راغب که مخصوص واژه‏هاى قرآن است به سه معنى اشاره شده:

1- خدعه و خیالات بدون حقیقت و واقعیت، همانند شعبده و تردستى.

2- جلب شیطانها از راههاى خاصى و کمک گرفتن از آنان.

3- معنى دیگرى است که بعضى پنداشته‏اند و آن اینکه: ممکن است با وسائلى ماهیت و شکل اشخاص و موجودات را تغییر داد، مثلا انسان را بوسیله آن به صورت حیوانى درآورد، ولى این نوع خیال و پندارى بیش نیست و واقعیت ندارد «1».

__________________________________________________

 (1)- مفردات راغب «سحر»

                        یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ص: 672

از بررسى حدود 51 مورد کلمه «سحر» و مشتقات آن در سوره‏هاى قرآن از قبیل:

طه، شعراء، یونس و اعراف و ... راجع به سرگذشت پیامبران خدا: موسى علیه السلام، عیسى علیه السلام و پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله به این نتیجه مى‏رسیم که سحر از نظر قرآن به دو بخش تقسیم مى‏شود:

1- آنجا که مقصود از آن فریفتن و تردستى و شعبده و چشم‏بندى است و حقیقتى ندارد چنانکه مى‏خوانیم: «فَإِذا حِبالُهُمْ وَ عِصِیُّهُمْ یُخَیَّلُ إِلَیْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى‏: (ریسمانها و عصاهاى جادوگران زمان موسى در اثر سحر، خیال مى‏شد که حرکت مى‏کنند) «سوره طه آیه 66» و در آیه دیگر آمده است «فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْیُنَ النَّاسِ وَ اسْتَرْهَبُوهُمْ» (هنگامى که ریسمان‏ها را انداختند چشمهاى مردم را سحر کردند و آنها را ارعاب نمودند) (اعراف آیه 116) از این آیات روشن مى‏شود که سحر داراى حقیقتى نیست که بتوان در اشیاء تصرفى کند و اثرى بگذارد بلکه این تردستى و چشم‏بندى ساحران است که آنچنان جلوه مى‏دهد.

2- از بعضى از آیات قرآن استفاده مى‏شود که بعضى از انواع سحر به راستى اثر مى‏گذارد مانند آیه فوق که مى‏گوید آنها سحرهائى را فرا مى‏گرفتند که میان مرد و همسرش جدائى مى‏افکند (فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُما ما یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ زَوْجِهِ) یا تعبیر دیگرى که در آیات فوق بود که آنها چیزهائى را فرا مى‏گرفتند که مضر به حالشان بود و نافع نبود (وَ یَتَعَلَّمُونَ ما یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ).

ولى آیا تأثیر سحر فقط جنبه روانى دارد و یا اینکه اثر جسمانى و خارجى هم ممکن است داشته باشد؟ در آیات بالا اشاره‏اى به آن نشده، و لذا بعضى معتقدند اثر سحر تنها در جنبه‏هاى روانى است.

نکته دیگرى که در اینجا تذکر آن لازم است اینکه: به نظر مى‏رسد قسمت قابل توجهى از سحرها بوسیله استفاده از خواص شیمیائى و فیزیکى به عنوان اغفال مردم ساده‏لوح انجام مى‏شده است.

مثلا در تاریخ ساحران زمان موسى علیه السلام مى‏خوانیم که آنها درون ریسمانها و عصاهاى خویش مقدارى مواد شیمیائى مخصوص (احتمالا جیوه و مانند آن) قرار داده بودند که پس از تابش آفتاب، و یا بر اثر وسائل حرارتى که در زیر آن تعبیه کرده‏ بودند، به حرکت درآمدند، و تماشا کنندگان خیال مى‏کردند آنها زنده شده‏اند.

این گونه سحرها حتى در زمان ما نیز کمیاب نیست.

 

                        یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ص: 673