مقصود از شیطان در قرآن چیست؟
ساعت ٩:٤٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٠ خرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: مقصود از شیطان در قرآن چیست؟

کلمه «شیطان» از ماده «شطن» گرفته شده، و «شاطن» به معنى «خبیث و پست» آمده است و شیطان به موجود سرکش و متمرد اطلاق مى‏شود، اعم از انسان و یا جن و یا جنبندگان دیگر، و به معنى روح شریر و دور از حق، نیز آمده است، که در حقیقت همه اینها به یک قدر مشترک بازگشت مى‏کنند.

باید دانست که «شیطان» اسم عام (اسم جنس) است، در حالى که «ابلیس» اسم خاص (علم) مى‏باشد، و به عبارت دیگر «شیطان» به هر موجود موذى و منحرف‏کننده و طاغى و سرکش، خواه انسانى یا غیر انسانى مى‏گویند، و ابلیس نام آن شیطان است که آدم را فریب داد و اکنون هم با لشکر و جنود خود در کمین آدمیان است.

از موارد استعمال این کلمه در قرآن نیز برمى‏آید که شیطان به موجود موذى و مضر گفته مى‏شود، موجودى که از راه راست برکنار بوده و درصدد آزار دیگران است، موجودى که سعى مى‏کند ایجاد دودستگى نماید، و اختلاف و فساد به راه اندازد، چنانکه مى‏خوانیم:

«إِنَّما یُرِیدُ الشَّیْطانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ، ...»:

«شیطان مى‏خواهد بین شما دشمنى و بغض و کینه ایجاد کند ...» « مائده: 91».

با توجه به اینکه کلمه‏ «یُرِیدُ» فعل مضارع است و دلالت بر استمرار دارد حاکى از این معنى است که این اراده، اراده همیشگى شیطان است.

و از طرفى مى‏بینیم که در قرآن نیز شیطان به موجود خاصى اطلاق نشده، بلکه‏

حتى به انسانهاى شرور و مفسد نیز اطلاق گردیده است. آنجا که مى‏خوانیم:

«وَ کَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ» «بدین گونه ما براى هر پیامبرى دشمنى از شیطانهاى انسانى و یا جن قرار دادیم». «1»

و اینکه به ابلیس هم شیطان اطلاق شده بخاطر فساد و شرارتى است که در او وجود دارد.

علاوه بر اینها گاهى کلمه شیطان بر «میکربها» نیز اطلاق شده:

به عنوان نمونه امیر مؤمنان علیه السلام مى‏فرماید،

«لا تشربوا الماء من ثلمة الاناء و لا من عروته، فان الشیطان یقعد على العروة و الثلمة»:

«از قسمت شکسته و طرف دستگیره ظرف، آب نخورید، زیرا شیطان بر روى دستگیره و قسمت شکسته‏شده ظرف مى‏نشیند» «2».

و نیز امام صادق علیه السلام مى‏فرماید:

«و لا یشرب من اذن الکوز، و لا من کسره ان کان فیه فانه مشرب الشیاطین» «3»

«از دستگیره و قسمت شکسته کوزه آب مخورید که جایگاه آشامیدن شیطانها است».

از قول پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله مى‏خوانیم: «موهاى شارب (سبیل) خویش را بلند مگذارید، زیرا شیطان آن را محیط امن براى زندگى خویش قرار مى‏دهد، و در آنجا پنهان مى‏گردد» «4»!

به این ترتیب روشن شد که یکى از معانى شیطان میکروبهاى زیانبخش و مضر است.

ولى بدیهى است منظور این نیست که: شیطان در همه جا به این معنى باشد، بلکه منظور این است که: شیطان معانى مختلفى دارد، که یکى از مصداقهاى روشن آن «ابلیس» و لشکریان و اعوان او است: و مصداق دیگر آن انسانهاى مفسد و منحرف‏کننده، و احیانا در پاره‏اى از موارد به معنى میکروبهاى موذى آمده است (دقت کنید). «5»

______________________________
(1)- انعام: 112.

(2)- کافى جلد 6 کتاب الاطعمة و الأشربة، باب الاوانى.

(3)- کافى جلد 6 کتاب الاطعمة و الأشربة، باب الاوانى.

(4)- کافى جلد 6 کتاب الاطعمة و الأشربة، باب الاوانى.

(5)- تفسیر نمونه 1/ 191

یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ص: 551