چرا امام خمینی (ره) پیش از سال 1341............................
ساعت ۱۱:٠٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳ خرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: چرا امام خمینی (ره) پیش از سال 1341

چرا امام خمینی (ره) پیش از سال 1341 و در زمان مرحوم آیت الله بروجردی (ره) نهضت خود را آغاز نکرد؟

پاسخ:

علت های مختلفی می توان برای عدم شروع نهضت بیان کرد ،مثل زمینه سازی زعامت و حاکمیت مراجع دینی،عدم آمادگی مردم ، وجود متحجران در حوزه‌ها و ... که به برخی از آنها اشاره می گردد:

1. زمینه سازی زعامت و حاکمیت مراجع دینی :امام بر این باور بود که باید زمینه را برای حاکمیت مراجع دینی فراهم آورد و از اقتدار مرجعیت حمایت کرد. بر همین اساس، چه در زمان آیت الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری و چه در زمان آیت الله العظمی بروجردی، بر خلاف کسانی که لب به انتقاد از این دو مرجع بزرگ شیعه می‌گشودند، پیوسته از آنان حمایت می‌کرد. او می‌دانست که اگر موقعیت مرجعیت تخریب و تضعیف شود، راه برای دین زدائی رژیم حاکم باز خواهد شد. در نگاه وی اصلاح امور مسلمانان تنها از دست کسی بر می‌آمد که بر مسند مرجعیت عامه تکیه زده و بیشتر مردم ولایتش را پذیرفته و در اجرای اهدافش از او پیروی می نمایند. هر چند برخی از مراجع به دلیل محدودیت‌های موجود، تحرک سیاسی قابل توجهی نشان نمی‌دادند. اما امام معتقد بود که تضعیف مرجعیت، فرصت بیشتری در اختیار رژیم حاکم قرار می‌دهد، تا سیاست ضد دینی خود را دنبال کند.

2. وجود متحجران در حوزه‌ها:وجود متحجران در حوزه‌های علمیه مانع دیگری برای شروع نهضت حضرت امام در زمان آیت الله بروجردی بود. فضای آن روز حوزه، فضایی بیگانه با مسایل سیاسی بود و بر چسب «آخوند سیاسی» ابزاری برای منزوی کردن روحانیان آگاه به شمار می‌آمد. خودکامگان وابسته که حضور قدرتمند مراجع را مانع اقدامات سیاسی خود می‌دیدند، با طرح شعار جدایی دین از سیاست، در پی تضعیف آن برآمدند. این اقدام آنها در حوزه و روحانیت مؤثر افتاد. چنانکه امام می‌فرماید:
«مهمترین حرکت، القای شعار جدایی دین از سیاست است که متأسفانه این حربه در حوزه و روحانیت تا اندازه‌ای کارگر شده است تا جایی که دخالت در سیاست، دون شأن فقیه و ورود در معرکه سیاسیّون، تهمت وابستگی بر اجانب را به همراه می‌آورد... عده‌ای مقدس نمای واپس گرا همه چیز را حرام می‌دانستند... خون دلی که پدر پیرتان از دست، این متحجر ین خورده است، هرگز از فشارها و سختی‌های دیگران نخورده است.(1)
بر این اساس، امام شکستن جو تحجر در درون حوزه را گامی نخست برای مبارزه تشخیص داد. زیرا اگر سد متحجران که به آمیختگی دین و سیاست اعتقاد نداشتند، شکسته نمی‌شد. مبارزه با خودکامگان دربار معنایی جز نبرد همزمان در دو جبهه‌ی دشوار نداشت. امام خمینی در کتاب «حکومت اسلامی» از آن دوران چنین یاد می‌کنند:
«روزی مرحوم آقای بروجردی، مرحوم آقای حجت، مرحوم آقای صدر و مرحوم آقای خوانساری ـ رضوان الله علیهم ـ برای مذاکره در یک امر سیاسی در منزل ما جمع شده بودند. به آنان عرض کردم که شما قبل از هر کار تکلیف این مقدس نماها را روشن کنید. با وجود آنها مثل این است که دشمن به شما حمله کرده و یک نفر هم محکم دست‌های شما را گرفته باشد. این‌هایی که اسمشان «مقدسین» است ـ نه مقدسین واقعی ـ و متوجه مفاسد و مصالح نیستند، دست‌های شما را بسته‌اند و اگر بخواهید کاری انجام بدهید، حکومتی را بگیرید، مجلسی را قبضه کنید که نگذارید این مفاسد واقع شود، آنها شما را در جامعه ضایع می‌کنند.(2)

3. ضرورت تربیت نیروهایی متفکر و انقلابی:امام خمینی با درک این ضرورت که هرگونه تحول و انقلابی نخست باید از حوزه روحانیت آغاز شود، برای ایجاد تحول و اصلاح در درون حوزه و ایجاد بستری مناسب برای شکل گیری مبارزه‌ای عمیق و فراگیر، به تربیت نیروهای آگاه، متفکر و انقلابی پرداخت. یکی از پژوهشگران تاریخ انقلاب اسلامی در این باره می‌گوید: ایشان در کلاس درس فقه خود،‌که معمولاًَ مهمترین موضوع در برنامه‌ی درسی حوزه‌ها محسوب می‌شد، الهام بخش و تعلیم دهنده‌ی نسل کاملی از علما بود که بعداً به سازمان دهندگان انقلاب تبدیل شدند. مشخصه بارز درس‌های او، توانایی عجیبش در ارتباط دادن فقه با عرفان و ملاحظات عقلانی و سیاسی بود.(3)
نتیجه تربیت نیروهای متفکر، انقلابی و کارآمد در سال 56 و 57 آشکار شد. در این سال‌ها که اوج درگیری نیروهای انقلابی و رژیم سلطنتی بود، امام توانست با بهره‌برداری از نیروهای تربیت یافته، پیش از پیروزی انقلاب، نهضت را از انحرافات احتمالی حفظ کند و پس از پیروزی، راه نفوذ بیگانگان در ساختار شکل گرفته‌ی جدید را ببندد.

نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. جمعی از نویسندگان، انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن، ص110.
2. امام خمینی، حکومت اسلامی، ص 172.
3. حامد الگار، سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، ترجمه عباس مجز، تهران، ناشر طرح نو، ص 304.