سرّ وضو گرفتن برای نماز چیست؟
ساعت ٩:٥۳ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: سرّ وضو گرفتن برای نماز چیست؟

پاسخ:

ما معتقدیم که خداوند متعال حکیم است و بر اساس حکمت واسعه خود دستوراتی اعم از واجب و حرام بر ما مقرر فرموده است علت این دستورات گاهی بیان شده است و در برخی موارد مورد اشاره قرار نگرفته است.
آن جا که در آیات و روایات علت ذکر نشده است ما بر اساس همان اعتقاد به حکیم بودن پروردگار آن را می پذیریم و نام آن را تعبد می گذاریم، البته علاوه بر علت که دلیل اصلی برای وجوب حکم است، حکمت هایی نیز برای احکام در نظر گرفته شده است که در مورد وضو به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
الف: کسی که در شبانه روز موظف به سه یا پنج بار وضو گرفتن است ناچار می شود که حد اقل پنج بار آلودگی های ظاهری را از دست و صورت خود دور کند و با استنشاق مستحب مجرای تنفسی خود را از گرد و غبار و میکرب ها شستشو بدهد.
ب: شخص در تعامل روزانه با مشکلات و احیانا ناپسندی های روحی مواجه می گردد و هنگامی که می خواهد به نماز بایستد و به دربار خالق بی نیاز قدم بگذارد لازم است خود را از آلودگی ها پاک کند و وضو می تواند علاوه بر پاکیزگی ظاهری، حالت طهارت روحی نیز برای شخص ایجاد کند و او را برای یک تماس معنوی آماده سازد و این معنا را میرساند که خدایا من از تمام گناهان که به دست و صورت یا پا انجام میشود دست برداشته و دست شستم. و خدایا میخواهم با بدنی پاک و روحی پاکیزه به تو نزدیک شوم. به تعبیر امام رضا ـ علیه السّلام ـ که میفرماید: «وضو یک ادب در برابر خدا است تا بنده هنگام نماز، وقتی در برابر خداوند میایستد، پاک باشد. و از آلودگی و پلیدی، پاکیزه باشد، به علاوه در وضو، از بین رفتن کسالت و طرد خوابآلودگی (ایجاد نشاط) است و دل و روح را آماده ایستادن در برابر پروردگار میسازد.(1)
پس دانسته شد که سرّ در وضو گرفتن، حاصل شدن طهارت است اعم از طهارت ظاهری و طهارت باطنی و قلبی از جمیع گناهان و پلیدیها و کثافات درونی چرا که حدیث شریف آمده که امام علی ـ علیه السّلام ـ میفرمایند: «الطهور نصف الایمان» طهارت نصف ایمان است.(2)
از طرفی انسان عابدی که میخواهد نماز بخواند و در این سیر و سفر ملکوتی با مولای حقیقی خود راز و نیاز کند و با معشوق حقیقی خود به صحبت بنشیند و در مجلس انس ملائکه به عشق ورزی و طنازی مشغول باشد ناچار است در این معراج که محفل انس وصف است و همه چیز و همه کس در طهارت و پاکی محض است، مقام ادب را رعایت کند با پاکی قلب و درون و چهرهای پاک به سوی خدا برود و با زبانی پاک سخن بگوید و با دستی پاک درخواست و طلب کند چرا که شایسته نیست آدمی با درونی ناپاک و کثیف در آن مقام رفیع وارد شود زیرا در روایت است خداوند به درون و قلب انسانها مینگرد نه چهرة ظاهر آنها.
در روایت است (حاصل ترجمة روایت) که یهودیان از حضرت رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ سؤال کردند که به چه علت وضو مختص به این چهار موضع شد، با آن که اینها از همه اعضاء بدن شریفترند فرمود: چون شیطان وسوسه کرد آدم را و او نزدیک آن درخت رفت نظر به سوی آن کرد، آبرویش ریخت، پس برخاست و به سوی آن درخت روان شد و آن اوّل قدمی بود که برای گناه برداشته شد، پس از آن با دست خویش آنچه در آن درخت بود چید و خورد پس زینت و زیور جسمش پرواز نمود و آدم دست خود را بالای سرش گذاشت و گریه نمود. پس چون خداوند توبة او را قبول فرموده واجب نمود بر او و بر ذریّهاش پاکیزه نمودن این چهار عضو را، پس امر فرمود خدای عزوجل به شستن روی، برای آن که نظر نمود به شجره، و امر فرمود به شستن دستها تامرفق، چون با آنها تناول نمود و امر فرمود به مسح سر، چون دست خود را به سر گذاشت و امر نمود به مسح قدمها چون که با آنها به سوی گناه رفته بود.(3)
در روایتی شریف در بیان کیفیت وضو در معراج آمده است: «... به وی وحی شد که ای محمد نزدیک این چشمه شو و آن آبی است که از ساق راست عرش جاری است پس رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ آب را به دست راست برگرفت و بدین خاطر است که وضو با دست راست شروع میشود، پس وحی شد که صورتت را بشوی چرا که تو میخواهی به عظمت من بنگری پس دست راست و چپ را بشوی چرا که با این دستها کلام مرا میگیری و بعد با همان رطوبتی که در دستها است سر و پایت را مسح نما تا من بر تو مبارک گردانم و تو را به جایی برسانم که احدی غیر از تو گام بر آنجا ننهاده است.»(4)
در حدیثی از امام صادق ـ علیه السّلام ـ در مورد ثواب وضو آمده است که به یکی از یاران خود فرمود: ای ابامحمد هر کس با اسم خدا وضو بگیرد همة بدنش پاک میگردد. و وضو گرفتن دوباره (بعد از فاصلهای که بین وضوی اوّلی افتاده و هنوز هم باطل نشده) این کفارة تمام گناهان میباشد و هر کس وضو بگیرد و نام خدا را نبرد بدنش پاک نمیشود مگر به مقداری که آب به آن رسیده است.(5)
نورانیت و صفای باطنی که در سایه وضو پدید میآید، بسیار ارزشمند است، ازاین رو در روایات تأکید شده که انسان همواره با وضو باشد. وضو به نور تشبیه شده(6) و خوابیدن با وضو همچون احیاء‌و شبزندهدارای به حساب آمده است.(7)

 


پاورقی:

1. حر عاملی، وسائل الشیعه، چاپ المکتبة الاسلامیه، 1403 ق، ج 1، ص 266 و ج 4، باب وضو.
2. محدث نوری، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اوّل، 1408 هـ ، ق، ج 1، ص 357.
3. صدوق، علل الشرایع، قم، انتشارات مکتبة الداوری، 1386، ج 1، ص 280، به نقل از: موسوی خمینی، سید روح الله، آداب الصلوة، چاپ هفتم، 1378، مؤسسه تنظیم آثار امام خمینی، ص 70 و 71.
4. صدوق، علل الشرائع، قم، انتشارات مکتبة الداوری، ج 2، ص 314 و 315، به نقل از: ملکی تبریزی، اسرار الصلوة، مترجم: رضا رجبزاده، انتشارات پیام آزادی، چاپ هشتم، 1378، ص 443.
5. علل الشرایع، ج 1، ص 289.
6. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج 1، ص 377، باب 8، ح 8.
7. همان، ص 266، باب 9، ح 3.