ادرار و عرق بدن هر دو به عنوان مواد زاید .........پس چرا ؟
ساعت ٩:٥۳ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: ادرار و عرق بدن هر دو به عنوان مواد زاید

ادرار و عرق بدن هر دو به عنوان مواد زاید دفع می‌شود، چرا یکی از آنها نجس و دیگری پاک است با اینکه می‌گویند ترکیب شیمیایی هر دو شبیه یکدیگر است؟

پاسخ:

اولاً: خیلی از احکام دینی ما تعبّدی است، و فلسفه و علت واقعی بسیاری از آنها برای ما روشن نیست،(1) اگر احیاناً چیزی به عنوان علت بیان می‌شود در واقع فلسفه و حکمت آن حکم است نه تمام علّت آن.
ثانیاً: احکام اسلامی فقط برای اعراب شبه جزیره عربستان در آن روز، یا دنیای اسلام امروزی جعل نشده‌اند بلکه افق و گسترة آن تا دامنة قیامت ادامه دارد، بنابراین اگر علوم امروزی نتوانسته علت‌های احکام اسلامی را تبیین نمایند، چه بسا در ادامه توفیق یابد علت بخشی از احکام الهی را بیابد.
با توجه به دو مقدمة مذکور، اینک به اصل پاسخ اشاره می کنیم در ذیل به دلیل علمی که دانشمندان در باب تفاوت ادرار و عرق گفته اند می پردازیم :
باید توجه داشت که ادرار و عرق از نظر ترکیب شیمیایی گرچه از جهاتی شبیه هم‌اند ولی از جهاتی نیز با یکدیگر فرق دارند و همین اختلاف از نظر ترکیب ممکن است مبدأ اختلاف در حکم آنها باشد، زیرا چنانکه خواهیم دید، ادرار دارای یک سلسله مواد سمّی است که در عرق وجود ندارد.
توضیح. در ترکیب ادرار مواد زیر وجود دارد:
1. اوره. 2. اسیداوریک. 3. اوراتها. 4. اوربیلین. 5. اسید هیبوریک. 6. اروکرم واروبیلین که هر دو از مواد رنگی ادرار است. 7. مواد معدنی و به طور استثنایی «گلوکز» در بیماری دیابت (بیماری قندی) و آلبومین (در بیماری آلبومین).
در ترکیب عرق مواد زیر وجود دارد:
1. اوره. 2. اسیداوریک. 3. اوراتها. مواد معدنی، بنابراین مواد رنگی و اسیدهیپوریک که هر دو سم بوده و درجة سمیت آنها نسبتاً زیاد است، در ترکیب شیمیایی عرق وجود ندارد.
ضمناً عرق از منافذ پوست دفع می‌شود و بلافاصله در سطح پوست تبخیر شده و این تبخیر مانع از نشو و نمای میکروبها در سطح بدن می‌شود و حال آنکه میکروبهای مختلفی ممکن است در ادرار باقی بمانند. از این جهت می‌توان حدس زد که چرا در آیین مقدس اسلام عرق بدن پاک شمرده شده ولی ادرار محکوم به نجاست گردیده است، زیرا:
اولاً: مواد رنگی و اسید هیپوریک که منحصراً در ترکیب شیمیایی ادرار وجود دارند سم بوده و درجة سمّیت آنها زیاد است و چنین موادی در ترکیب عرق بدن نیست.
ثانیاً مقدار اورة که به نوبة خود سمیت دارد به مراتب بیشتر از اورة عرق بدن می‌باشد.
ثالثاً: چون عرق در سطح پوست تبخیر می‌شود، فرصتی برای نشو و نمای میکروبهای روی پوست باقی نمی‌گذارد.
رابعاً: ترکیبات ادرار تقریباً از جهاتی ده برابر غلیظ‌تر از ترکیبات عرق است و می‌دانیم که این تفاوت می‌تواند یکی را کاملاً مضرّ و دیگری را بی‌ضرر قرار دهد.
از همة اینها گذشته، پرهیز از عرق بسیار مشکل و موجب ناراحتی‌های فراوانی است در حالی که پرهیز از ادرار به هیچ وجه مشکل نیست و این خود تفاوت دیگری است.(2)
مؤید این نکته اخیر فرمایش مرحوم صدوق است در کتاب علل الشرایع: ایشان در جواب این پرسش که چرا انسان بعد از جنابت باید غسل نماید ولی بعد از ادرار و مدفوع (بول و غائط) وضو کافی است. حدیثی از امام رضا ـ علیه‌السلام ـ نقل می‌کند که امام در آن حدیث علّت کافی بودن وضو بعد از بول و غایط را چنین بیان می‌فرماید: «... و علة التخفیف فی البول و الغائط لانّه اکثر و ادوم من الجنابة فرضی فیه بالوضوء لکثرته و مشقّته و...»(3)
مفاد فرمایش فوق اینست که اگر غسل به جای وضو گرفتن تشریع می‌شد این حکم مشقت‌آور بود. با توجه به آن قاعدة معروف اصلی که «العلة تعمّم» این علت را می‌توان در مسأله عرق و ادرار تعمیم داد که اگر عرق هم نجس می‌شد انسان دچار مشقّت‌های فراوانی می‌شد که تحمل آن عرفاً ممکن نبود.
پس اولاً احکام اسلامی تعبدی است. و ثانیاً ادرار با عرق متفاوت است و ثالثاً پرهیز از عرق ممکن نیست و لذا می‌توان حدس زد که چرا عرق نجس نیست.

 


پاورقی:

1. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج1، ص 117ـ118, تهران، صدرا، چاپ پنجم، 1373.
2. مکارم شیرازی، ناصر و سبحانی، جعفر، پاسخ به پرسش‌های مذهبی، قم، مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب(ع)، چاپ اول، 1377، ص312ـ314.
3. شیخ صدوق، علل‌الشرایع، مکتبه حیدریه، 1382ق، ج1، ص281، باب 195.