دلایل قرآنی و روایی «شروع کارها به نام خدا» چیست؟
ساعت ۱٠:٥٥ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۸ فروردین ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: دلایل قرآنی و روایی «شروع کارها به نام خدا&#

پاسخ:


دلایل « آغاز کارها به نام خدا» از دیدگاه قرآن کریم1ـ بسم الله الرحمن الرحیم، سرآغاز کتاب الهی است. «بسم الله» نه تنها در ابتدای قرآن کریم، بلکه در آغاز تمام کتاب های آسمانی بوده است.(1)
2ـ چون مفهوم آغاز کردن به نام کسی این است که او را موجودی پاک و منزه از جمیع نقص ها و سرچشمه ی کمالات دانسته و می خواهد که عملش را با انتساب به او برکت بخشد. از این روی، کارها را به نام هیچ کس حتّی نام پیغمبر، نمی توان آغاز کرد و این است معنای تسبیح نام «الله» که در اوّل سوره ی اعلی (سبّح اسم ربک الاعلی) به آن دستور داده شده است.(2)
3ـ برای پاینده بودن یک برنامه و جاوید ماندن یک تشکیلات، باید آن را به موجود پایدار و جاودانی ارتباط دهیم که فنا در ذات او راه ندارد. چرا که همه ی موجودات این جهان به سوی کهنگی و زوال می روند. تنها چیزی باقی می ماند که با آن ذات لایزال بستگی دارد.(3)
«بسم الله» رمز بقا و دوام است و هر چه رنگ خدایی نداشته باشد، فانی است (کل شیء هالک الا وجهه)(4).
4ـ سوره های قرآن کریم، برای این نازل شده اند که بشر را به آخرین سرمنزل سعادت و کمال ممکن سوق دهند و از تاریکی های شرک و جهالت به سوی نور معرفت و توحید رهنمون سازند. بنا بر این، مناسب بود که هر سوره ای به نام گرامی پروردگار شروع شود, زیرا نام وی از ذات مقدّسش حکایت می کند و قرآن کریم، هم بدین منظور فرود آمده است که در مسیر کمال انسانی، ذات اقدس الهی را برای بشر مطرح و معرفی می کند. تنها سوره ی برائت از این قاعده مستثنا است. زیرا ... نام خدا که عامل رحمت است، در آغاز این سوره که نشانه ی خشم خداست، مناسبت ندارد.(5) و به گفته ی حضرت علی ـ علیه السلام ـ به خاطر آن است که بسم الله کلمه ی امان دادن و رحمت است, و برائت و اعلام تنفر و دشمنی با کفار و مشرکین با رحم سازگار نیست.(6)
5ـ در سرلوحه ی کار و عمل همه ی انبیا « بسم الله» قرار داشت به عنوان نمونه، حضرت نوح ـ علیه السلام ـ در آن طوفان سخت و عجیب هنگام سوار شدن بر کشتی و حرکت روی امواج که هر لحظه با خطرات فراوانی روبه رو بود، برای رسیدن به سرمنزل مقصود و پیروزی بر مشکلات به یاران خود دستور می دهد که در هنگام حرکت و در موقع توقف کشتی « بسم الله» بگویند: وَقَالَ ارْکَبُوا فِیهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَحِیمٌ(7) و نیز سلیمان ـ
علیه السلام ـ در نامه ای که به ملکه ی سبا می نویسد سرآغاز آن را «بسم الله» قرار می دهد،(8) إِنَّهُ مِنْ سُلَیْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ(9). پیامبر گرامی اسلام نیز مأموریت رسالت خویش را با نام خدا شروع کرد(10) اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ(11).

دلایل شروع کارها به نام خدا از دیدگاه روایات1ـ پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه وآله ـ می فرماید: « کل امر ذی بال لم یذکر فیه اسم الله فهو ابتر, هر کار مهمّی که بدون نام خدا شروع شود بی فرجام است.» امیر مؤمنان علی ـ علیه السلام ـ پس از بیان این حدیث می فرمایند: انسان هر کاری را می خواهد انجام دهد، باید بسم الله بگوید. یعنی با نام خدا این عمل را شروع می کنم و هر عملی که با نام خدا شروع شود، خجسته و مبارک است.»(12)
2ـ امام باقر ـ علیه السلام ـ نیز می فرماید: « سزاوار است هنگامی که کاری را شروع می کنیم، چه بزرگ باشد چه کوچک، بسم الله بگوییم تا پر برکت و میمون باشد.»(13)
در این باره احادیث دیگری نیز در کتاب های روایی آمده است.
سخن آخر: همان گونه که محصولات و کالاهای ساخت یک کارخانه، نشانه و علامت آن کارخانه را دارد یا این که پرچم هر کشوری، هم برفراز آن کشور و هم برفراز کشتی های حمل و نقل آن کشور در دریاها و هم بر روی میز اداری کارمندان قرار دارد، این نشانه ها و علامت ها به خاطر آن است که راه گم نشود و آن علامت فراموش نگردد. نام خداوند و یاد خدا نیز نشان مسلمانی است. «بسم الله» رمز آن است که در شروع کار نیاز به دلگرمی و امید و رحمت است و مبدأ و منشأ همه ی قدرت ها و امیدها و رحمت ها خداست.(14)
این که به بشر دستور داده شده است که کارهایش را به نام خدا شروع کند، برای این است که کارهای انسان جنبه ی قدسی و عبادت پیدا کند و به نام او برکت یابد. انسان که احساس فطری از خداوند دارد و او را به عنوان موجود قدوس و منبع خیرات می شناسد، وقتی کارش را به نام او نامید، معنایش این است که در سایه ی قدس و شرافت و کرامت او، این عمل نیز مقدس گردد.(15)
بسم الله عبارتی است که مقصود گوینده ی آن، اعلام این حقیقت است: اگر آن کس که کارها را به نام او آغاز می کند وجود نداشت، قادر به انجام آن کار نبود، پس کارش برای او، به دستور او و با نیروی او است.
فایده ی دیگر شروع کارها با نام خدا، تقویت روح و انگیزه برای عمل نیکی است که مورد رضای خدا است و بازداشتن نفس از کردار بد و این بالاترین شعارها است.
آری کارها را به نام خدای مهربان آغاز می کنیم و از او توفیق و برکت می جوییم. همان خدایی که ما را آفرید و به ما سخن گفتن و نگارش آموخت و آن چه نمی دانستیم به ما تعلیم فرمود ک عَلَّمَ الإنْسَانَ مَا لَمْ یَعْلَمْ(16) و ما هر چه داریم از او است و بازگشت همه به بسوی او است.
هر که نه گویای تو خاموش به هر چه نه یاد تو فراموش به(17)

 


پاورقی:

1. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج 1، ص 12، ذیل آیه اول سوره حمد.
2. مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، ج 1 و 2، ص 79.
3. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 1، ص 13، ذیل آیه اول سوره حمد.
4. قصص: 88, قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج 1، ص 16.
5. خوئی، ابوالقاسم. بیان، ج 2، ص 747.
6. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج 1، ص 15.
7. هود: 11: 41.
8. تفسیر نمونه، ج 1، ص 14.
9. نمل: 27: 30.
10. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج 1، ص 15.
11. علق: 96: 1.
12. تفسیر نمونه، ج 1، صص 14ـ16.
13. همان.
14. همان، ص 14ـ15.
15. مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، ج 1 و 2، ص 79.
16. علق: 96: 5.
17. حجت کرمانی محمّد باقر و بی آزار شیرازی، تفسیر کاشف، ج 1، ص 21.