آیا در قرآن کریم دربارة شادی و نشاط مطلبی آمده است؟
ساعت ٦:۱٥ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٧ فروردین ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: آیا در قرآن کریم دربارة شادی و نشاط مطلبی آمده است

پاسخ:

شادی در قرآن، جایگاه خاصی دارد و به گونه های مختلف، مورد تأیید و توجه قرآن قرار گرفته است. اما نه شادی بیهوده و عیش، بلکه شادی توأم با اهداف الهی و انسانی.
آیات قرآن به صورت کلی به شادی پرداخته، اما احادیث به صورت مفصل و جزئی به شادی و اسباب آن اهتمام خاص نشان داده است. لذا آیات قرآن دربارة شادی دو دسته اند. دسته ای از آیات، مؤمنین را دعوت به شادی نموده، مانند آیه:
قل بفضل الله و برحمته فبذلک فلیفر حوا هو خیر ممّا یجمعون(1) «(ای رسول خدا!) به خلق بگو که شما باید منحصراً به فضل و رحمت خدا شادمان شوید (و به نزول قرآن مسرور باشید) که آن بهتر و مفیدتر از ثروتی است که برای خود اندوخته می کنید».
همچنین قرآن، زمانی که وعده های الهی، مبنی بر نصرت و پیروزی در میان اهل کتاب بر مشرکان مجوس، محقق می شود، می فرماید:
... و یومئذٍ یفرح المؤمنون بنصرالله(2) و در آن روز (که رومیان فاتح شدند) مؤمنان شاد می شوند به یاری خداوند... .
بنابراین شادی ها بر اساس ارزش ها و اهداف مقدس قرآن و پیروزی موحدین بر مشرکین است دستة دیگری از آیات قرآن، شادی را مذمّت نموده، مانند:
قرآن کریم در داستان قارون که فردی خودخواه و مغرور بود و شادی های مستانه داشت. از زبان قومش می فرماید: اذ قال له قومه لاتفرح انّ الله لا یحب الفرحین(3) به خاطر بیاور هنگامی که قوم قارون به او گفتند: این همه شادی مغرورانه مکن که خداوند شادی کنندگان مغرور را دوست نمی دارد.
همچنین در بیان عذاب های دوزخیان می فرماید: ذلکم بما کنتم تفرحون فی الارض بغیر الحقّ و بما کنتم تمرحون(4) این (عذاب) به خاطر آن است که به ناحق در زمین شادی می کردید و از روی غرور و مستی به خوشحالی می پرداختید.
احادیث معصومین که مفسر و مبین آیات الهی می باشد، معیار و ملاک شادی ها را بیان کرده است. مانند:
الف: شادی در سایه اطاعت از خداوند: حضرت علی ـ علیه السّلام ـ می فرماید: «سرور المومن بطاعة ربّه و حزنه علی ذنبه(5).» شادی مؤمن به طاعت پروردگار می باشد و حزنش بر گناه و عصیان است.
ب: شادی در پرتو پرهیز از گناه: از پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ سؤال شد: بهترین بندگان خدا چه کسانی هستند؟ فرمود: آنهایی هستند که وقتی نیکی می کنند خوشحال می شوند و زمانی که بدی کردند ناراحت هستند و طلب استغفار می کنند(6)»
ج: احیای ارزش ها: امام صادق ـ علیه السّلام ـ می فرماید: « شادی به سه خصلت است: وفاداری، رعایت حقوق دیگران، ایستادگی در گرفتاری ها و مشکلات(7)».
د: احیای حق یا از بین بردن باطل: حضرت علی ـ علیه السّلام ـ در نامه ای به عبدالله بن عباس می فرماید: شادی تو به خاطر احیای حق یا نابودی باطل باشد(8).
همچنین در روایات شرایط و آداب شادی را بیان کردند. برای مثال آمدده است: شادی همراه گناه و معصیت نباشد، همراه با اذیت و آزار نباشد، لهو نباشد و ... .
حاصل اینکه، اسلام اهمیت خاصی به شادی و نشاط داده است اما برای آن معیار و ملاکی نیز تعیین کرده است، شادی هایی که در راستای اهداف مقدس اسلام و احیاء ارزش های انسانی باشد. ممدوح و پسندیده است.
هم چنان که از حضرت علی ـ علیه السّلام ـ روایت شده که:
«السرور، یبسط النفس و یثیر النشاط(9)»
شادمانی، موجب انبساط روح و مایه ی وجد و نشاط می شود.

 


پاورقی:

1. یونس:58.
2. روم:5و4.
3. قصص:76.
4. مؤمنون:75، ر.ک. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج 2، ص 176.
5. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج 4، ص 437.
6. همان، ج 2، ص 439.
7. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، ج 78، ص 237.
8. میزان الحکمة، همان، ص 7، ص 427.
9. میزان الحکمه، ج 4، ص 436.