وقیعات امام مهدی ـ علیه السلام ـ به شیخ مفید (ره) را بنویسد؟
ساعت ۸:٢٢ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٦ فروردین ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: وقیعات امام مهدی ـ علیه السلام ـ به شیخ مفید (ره)

پاسخ:

مرحوم شیخ طبرسی در کتاب «احتجاج» دو نامه را که امام مهدی ـ علیه السلام ـ به شیخ مفید نوشته است روایت نموده است.(1) در این مقاله به هر دو نامه اشاره می شود:
1- «به برادر استوار و درست کردار و دوست رشید و هدایت یافته، شیخ مفید، ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان، که خداوند عزّت و احترامش را پایدار بدارد، از سوی آنکه خزانة عهد و پیمانی است که خداوند از بندگان گرفته است. «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» اما بعد، سلام برای تو ای دوست با اخلاص در دین، که در اعتقاد به ما از روی علم و یقین، امتیاز داری. در منظر تو خداوندی را که جز او خدایی نیست سپاس گذارده و از او، درود و رحمت بر آقا و مولا و پیامبرمان حضرت محمد و نیز خاندان پاکش را خواستاریم.
وبه تو، که پروردگار، توفیقت را برای یاری حق دوام بخشد و پاداشت را به خاطر سخنانی که با صداقت از جانب ما می گویی افزون گرداند، را اعلام می کنیم که به ما اجازه داده شده که تو را به شرافت و افتخار مکاتبه مفتخر سازیم و موظّف کنیم که آن چه به تو می نویسیم به دوستان ما که نزد تو می باشند برسانی. دوستانی که خداوند به اطاعت از خود گرامیشان بدارد و با حراست و عنایت خود امورشان را کفایت بنماید و مشکلاتشان را برطرف سازد. پس تو که خداوند با یاریش در برابر دشمنانش که از دینش خارج شده اند تأییدت بنماید، به آن چه که یادآور و متذکر می شویم متوجه و آگاه باش و در رسانیدن و ابلاغ آن به کسانی که اعتماد به آنها داری بر طبق آن چه که برای تو اگر خداوند بخواهد ترسیم و تعیین می کنیم، عمل نما. ما اگرچه هم اکنون در مکانی دور از جایگاه ستمگران سکنی گزیده ایم ـ که خداوند صلاح ما و شیعیان با ایمان ما را مادامی که حکومت دنیا به دست تبهکاران می باشد در این کار به ما ارائه فرموده است ـ ولی در عین حال بر اخبار و احوال شما آگاهیم و هیچ چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده و مخفی نیست. از خواری و مذلّتی که دچارش شده اید باخبریم. از آن زمان که بسیاری از شما به برخی کارهای ناشایستی میل کردند که ـ پیشینیان صالح شما از آنها دوری می جستند، و عهد و میثاق مأخوذ خدایی را چنان پشت سر انداختند که گویا به آن پیمان آگاه نیستند.وانگاه (به کیفرگناه) به این شرایط غم باروخفت انگیز گرفتار گشتید .
ما از رسیدگی و سرپرستی شما کوتاهی و اهمال نکرده و یاد شما را از خاطر نبرده ایم. که اگر جز این بود، دشواری ها و مصائب بر شما فرود می آمد، و دشمنان شما را ریشه کن می نمودند.
پس تقوای الهی پیشه کرده و ما را یاری دهید، تا از فتنه ای که به شما روی آورده، شما را نجات بخشیم. فتنه و آشوبی که هر کس مرگش فرا رسیده باشد، در آن هلاک می گردد، و آن کس که به آرزوی خود رسیده باشد از آن دور ماند. و آن فتنه، نشانة نزدیک شدن حرکت و جنبش ما و آگاه کردن شما به امر و نهی ما است (یا: اظهار و پخش کردن شما امر و نهی ما را است) و خداوند نور خود را تمام خواهد کرد، گرچه مشرکان را خوش نیاید.
به سپردفاعی تقیه پناه برده وبدان چنگ زنید ،چه هر که آتش جاهلیت را برافروزد، گروههایی اموی آن را شعله ور ساخته، با آن گروهی هدایت شده را بهراسانند. (معانی دیگری نیز برای عبارت اخیر محتمل است) من عهده دار نجات کسی هستم که در آن فتنه برای خود مقام و جایگاهی نجوید، و در عیبجویی از آن به راهی پسندیده گام گذارد.
از حادثه ای که به هنگام فرا رسیدن ماه جمادی الاولی همین سال روی خواهد داد، عبرت گیرید، و از خوابی که شما را فرا گرفته، برای حوادث بعدی بیدار شوید. به زودی از آسمان نشانه ای روشن و آشکار و از زمین نیز علامتی همانند آن برای شما پدیدار می شود. در مشرق زمین، حوادثی غمبار و نابسامان کننده ای روی خواهد داد، و بعد از آن گروههایی که از اسلام روی گردانیده و خروج کرده اند، بر عراق سلطه پیدا خواهند کرد. و بر اثر بدکاری و سوء اعمال آنان، اهل عراق دچار ضیق معیشت می گردند. و پس از مدتی با هلاکت و نابودی فرمانروائی بدکار، ناراحتی ها برطرف می شود، و سپس پرهیزکاران نیکوکار از هلاکت و نابودی او شاد می گردند. کسانی که از گوشه و کنار دنیا به حجّ می روند، به تمام آرزوها و اهداف خود می رسند، و هرچه می خواهند در دسترس آنها وجود خواهد داشت و ما را در آسان نمودن حجّ آنان بر طبق دلخواهشان برنامه ای است که با انسجام و نظم ظاهر می گردد. بنابراین هر یک از شما باید کاری بکند که وی را به محبت و دوستی ما نزدیک می نماید، و از آن چه که خوش آیند ما نبوده و باعث کراهت و خشم ما است، دوری گزینید، زیرا امر ما ناگهان فرا می رسد، در هنگامی که توبه و بازگشت برای او سودی ندارد و پشیمانی او از گناه، از کیفر ما نجاتش نمی بخشد. و خداوند راه رشد و هدایت را به شما نشان دهد و به رحمت خود و سائل توفیق را به آسانی برایتان فراهم فرماید.»(2) گواهی و امضاء امام نیز در انتهاء نامه مندرج است.
2- «سلام و درود خدا بر تو یاور حق، و ای کسی که با گفتار راستین، مردم را به سوی حق فرا می خوانی. ما خدا را در منظر تو سپاس می گذاریم، خداوندی که جز او خدایی نبوده و خدای ما و نیاکان ما است. و درود بر آقا و مولایمان حضرت محمد خاتم پیامبران و بر خاندان پاکش را از او خواهانیم. و بعد: ما شاهد و ناظر مناجات تو ـ که خداوند با آن وسیله ای که به سبب اولیاء خویش به تو بخشیده، تو را حفظ می فرماید و از مکر دشمنانش در امان دارد ـ بودیم، و برآورده شدن آن را از خدا خواستیم، در حالی که در جایگاه مان درفراز قلّه ای در مکانی ناشناخته، سکونت داریم که اخیراً به خاطر افرادی بی ایمان به ناچار از منطقه ای پُر درخت به اینجا آمده ایم و به همین زودی از این محل به دشتی هموار که چندان از آبادی دور نباشد، فرود آئیم. و از حالات آیندة خود آگاهت سازیم، تا به این وسیله از اعمالی که موجب تقرّب به ما می گردد آگاه گردی. و خداوند تو را به رحمت خود برای این کار توفیق بخشد. پس تو ـ که خداوند با چشم عنایت خویش که هرگز آن را خواب نگیرد نگهداریت کند ـ به سبب آن (آشنایی با اعمال مزبور) باید که رو در روی آشوبی که مردمی را که بیهوده و باطل را در دل کاشته اند به هلاکت خواهد افکند، بایستی تا باطل اندیشان و بیهوده کاران را بترسانی که از سرکوبی آنان، مؤمنان شاد گشته و تبهکاران اندوهگین می گردند. و نشانة جنبش ما از این راه تنگ حادثه ای است که در مکّه معظّمه روی خواهد داد، از سوی پلیدی منافق و نکوهیده که خون ریزی را مباح دانسته، و با کید و نیرنگ خود آهنگ جان مؤمنان کرده، ولی به هدف ظالمانة ـ خود نخواهد رسید. زیرا که ما پشت سر مؤمنان ایستاده و با دعایی که از سوی پادشاه آسمان و زمین استجابتش به تأخیر نمی افتد، آنان را نگهداری می کنیم. پس دلهای ـ دوستان ما به آن اطمینان یابد و بدانند که از آسیب و زیان او را در امان خواهند بود ـ گرچه دشواری ها و درگیری های هولناک آنان را بترساند ـ و فرجام کار برای آنان با دخالت و کار نیکوی خداوند، مادامی که شیعیان از گناهان دوری گزینند، پسندیده و نیکو خواهد بود.
هان ای دوست با اخلاص که همواره در راه ما با ستمگران در ستیز و پیکاری، خداوند تو را به همانگونه که دوستان شایستة پیشین ما را تأیید فرموده است، تأیید نماید. ما به تو گوشزد می کنیم که هر یک از برادران دینی تو که تقوای خدا پیشه کرده و آنچه را که به گردن دارد به مستحقّانش برساند، در فتنة ویرانگر وبر باددهنده و گرفتاری و آشفتگی های تاریک و تیره کنندة آن در امان خواهد بود. و آن کس که در دادن نعمت هایی که خداوند به او کرامت فرموده به کسانی که فرمان رسیدگی به آنها را داده، بخل ورزد، بدین سبب در دنیا و آخرتش زیان کار خواهد بود.
و اگر چنانچه شیعیان ما ـ که خداوند توفیق طاعتشان دهد ـ در راه ایفای پیمانی که بر دوش دارند. همدل می شدند، هرگزخجستگی ملاقات ما از ایشان به تأخیر نمی افتاد و سعادت دیدار ما زودتر نصیب آنان می گشت. دیداری بر مبنای معرفت راستین و صداقتی از آنان نسبت به ما. پس ما را از ایشان دور نمی دارد، مگر آن دسته از کردارهای آنان که ما را ناپسند و ناخوشایند است و از آنان روا نمی دانیم. و خداوند یاری کننده است، و ما را کفایت کرده و وکیل خوبی است. و درود او بر آقای بشارت دهنده و بیم دهندة ما، محمّد و خاندان پاک او باد.
این نامه در اول ماه شوال سال چهارصد و دوازده نوشته شد. دست خط مبارک که درود خدا بر نویسندة آن باد. این است نامة ما به تو ای دوستی که به حقیقت والائی الهام یافته ای که به املاء و تقریر ما و خطّ یکی از افراد مورد اطمینان ما نوشته شده است پس آن را از همگان پنهان بدار و آن را در هم پیچ و به هیچ کس منمای. و نسخه ای از روی آن بردار، و آن عدّه از دوستان مان را که به امانت شان اطمینان داری، بر آن آگاه کن. ان شاء الله خداوند آنان را به برکت ما، مشمول بگرداند. «و الحمدلله، و الصلاة علی سیدنا محمد النبی و اله الطاهرین»(3)

 


پاورقی:

1. ر.ک. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ج53.
2. نامة اول در اواخر ماه صفر سال 410 ـ سه سال به اخر عمر شیخ مفید و نامة دوم در سال 412 ـ یکسال به آخر عمر ایشان به او رسیده است.
3. صدر، سید محمد، تاریخ غیبت کبرا، ترجمه از سیدحسن افتخار زاده، نشر نیک معارف، بهار 1371ش، ص74 و 196.