شناخت ‏ حجّت باطنى‏( عقل )
ساعت ٩:۳٧ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٦ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: شناخت ‏ حجّت باطنى‏( عقل )

قرآن‏

1 .. کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیاتِهِ، لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ‏* « سوره بقره (2): 242» ... خداوند سخنان (آیات) خویش را این چنین بیان مى‏کند، تا شما در آنها تعقّل کنید (و با عقل خود آنها را دریابید)* 2 ... إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ‏* « سوره رعد (13): 4» ... در آنچه گفته شد (در آغاز این آیه و آیه‏هاى پیش)، ذکر نشانه‏هایى است (از قدرت و حکمت آفریدگار)، براى مردمى که با عقل خویش دریابند* 3 ... إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ‏* « سوره رعد (13): 19، سوره زمر (39): 9»

... تنها صاحبان عقل و خردند که (از شنیدن این سخنان و آیات) حقیقتها را به یاد مى‏آورند (و از حال غفلت بیرون مى‏آیند)** در باره این موضوع بنیادین مهم (تعقّل، به کارگیرى عقل)، آیه‏هاى بسیارى آمده است که همه بر رجوع به عقل و استفاده از چشمه جوشان آن، و عقلانى ساختن زندگى و نتیجه‏گیرى و بهره‏ورى از خرد، به سختى تأکید مى‏کنند، و از بیکار گذاشتن عقل، و گوش ندادن به نداى آن و پیروى نکردن از ارشادهاى خرد، به شدّت برحذر مى‏دارند.

این آیات، هدایت‏طلبى درست و با نتیجه را- در باره شناخت حقیقت و زندگى و شیوه رفتار و کردار- نیز به استفاده از عقل و پیروى از راهنمایى و جهت‏بخشى آن منوط مى‏دانند. و این همان حقیقتى است که فطرت بیدار انسانى نیز آن را به خوبى تأیید مى‏کند.

حدیث‏

1 النبی «ص»: ما عبد اللَّه بمثل العقل. «1»

پیامبر «ص»: خداوند را، چنان که با عقل عبادت کرده‏اند، با چیزى دیگر عبادت نکرده‏اند (برترین عبادات و پرستش، عبادت و پرستش عاقلان است).

2 النبی «ص»: ما قسم اللَّه للعباد شیئا افضل من العقل، فنوم العاقل افضل من سهر الجاهل ... و لا بعث اللَّه نبیّا و لا رسولا حتى یستکمل العقل ... و لا بلغ جمیع العابدین فی فضل عبادتهم ما بلغ العاقل .. «2»

پیامبر «ص»: خداوند به مردمان چیزى بهتر از عقل نداده است. این‏ است که خواب انسان عاقل (به کار برنده عقل)، از شب بیدارى (و عبادت) انسان بیخرد بهتر است ... خداوند هیچ پیامبرى را برنینگیخت جز با عقل کامل ... همه عابدان- با همه ارزشى که عبادتشان دارد- به مرتبه عاقلان و فرزانگان نمى‏رسند.

* یعنى، فرزانگانى که دین خدا را از سر اندیشه و عقل پذیرفته‏اند، و خداى را با فرزانگى عبادت مى‏کنند.

3 الامام علی «ع»: العقل رسول الحقّ. «3»

امام على «ع»: عقل فرستاده حقّ است.

4 الامام الصادق «ع»: حجّة اللَّه على العباد النبیّ. و الحجّة فیما بین العباد و بین اللَّه العقل. «4»

امام صادق «ع»: حجّت خدا بر بندگان پیامبر است. و حجّت درونى میان بندگان و خدا عقل است.

5 الامام الهادی «ع»- فی جواب ما سأله عنه الادیب المعروف، ابن السّکّیت الاهوازی (ما الحجّة على الخلق الیوم): العقل، یعرف به الصّادق على اللَّه فیصدّقه، و الکاذب على اللَّه فیکذّبه. «5»

امام هادى «ع»- در پاسخ پرسش ادیب معروف، ابن سکّیت اهوازى، که «امروز حجّت خدا بر خلق چیست؟» گفت: «عقل، که انسان به وسیله آن هر کس را که به راستى از دین خدا سخن مى‏گوید

(شناسایى و) تصدیق مى‏کند (و پیرو او مى‏گردد)، و هر مدّعى را که دروغ مى‏گوید (شناسایى و) تکذیب مى‏کند (و در پى او نمى‏رود).

 

______________________________
(1) «سفینة البحار» 2/ 214.

(2) «اصول کافى» 1/ 13.

(3) «غرر الحکم»/ 15.

(4) «اصول کافى» 1/ 25.

(5) «اصول کافى» 1/ 25.

الحیاة / ترجمه احمد آرام، ج‏1، ص:225 -  226