خاستگاه درست شناخت‏
ساعت ۱٠:٢٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٦ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: خاستگاه درست شناخت‏

قرآن‏

1 وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللَّهُ، وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلِیمٌ‏* «1» پرهیز پیشه گردید، خدا خود به شما خواهد آموخت، و خداست که به همه چیز دانا است* 2 قالُوا: سُبْحانَکَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا، إِنَّکَ أَنْتَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ‏* «2» فرشتگان گفتند: پاک خدایا! ما را جز آنچه تو به ما آموخته‏اى دانشى نیست، و تو دانایى و حکیم* 3 وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا .. «3» به کسانى که در راه ما مجاهده کنند، راههاى خود را خواهیم نمود ...

______________________________
(1) سوره بقره (2): 282.

(2) سوره بقره (2): 32.

(3) سوره عنکبوت (29): 69.

حدیث‏

1 النبى «ص»: یا ابن مسعود! من تعلّم العلم یرید به الدّنیا و آثر علیه حبّ الدّنیا و زینتها، استوجب سخط اللَّه علیه، و کان فی الدّرک الأسفل من النّار، مع الیهود و النّصارى، الّذین نبذوا کتاب اللَّه تعالى، قال اللَّه تعالى:

«فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْکافِرِینَ‏ «1»» «2».

پیامبر «ص»: اى ابن مسعود! هر کس به جستجوى علم و دانش برآید و هدفش دنیا باشد، و دوستى دنیا را و آرایشهاى آن را بر (اخلاص در طلب) علم ترجیح نهد، مستوجب خشم خدا مى‏شود، و در پایینترین درکات آتش با جهودان و ترسایان خواهد بود، یعنى آنان که کتاب خداى متعال را پس پشت انداختند. خداى متعال گفت: فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ، فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْکافِرِینَ‏ چون به ایشان رسید آنچه را مى‏شناختند، به آن کافر شدند، پس لعنت خداى بر کافران باد».

2 الامام علی «ع»: .. ایّاکم أن تطلبوه لخصال أربع: لتباهوا به العلماء، أو تماروا به السّفهاء، أو تراءوا به فی المجالس، أو تصرفوا به وجوه النّاس الیکم للتّرؤّس. «3»

امام على «ع»: مبادا که علم را به خاطر چهار چیز خواستار شوید: که به وسیله آن در مقابل دانشمندان به خود ببالید، یا با آن به مجادله و محاجّه با سفیهان برخیزید، یا در مجالس خودنمایى کنید، یا مردمان را براى سرورى و بزرگى متوجه خود سازید.

______________________________
(1) سوره بقره (2): 89.

(2) مکارم الاخلاق/ 528.

(3) «ارشاد» مفید/ 111.

3 الامام الصادق «ع»: من تعلّم للَّه عزّ و جلّ، و عمل للَّه، و علّم للَّه، دعی فی ملکوت السماوات عظیما، و قیل: تعلّم للَّه، و عمل للَّه، و علّم للَّه. «1»

امام صادق «ع»: هر که براى خداى بزرگ علم بیاموزد، و براى خدا عمل کند، و براى خدا به آموختن علم به دیگران بپردازد، در ملکوت آسمانها بزرگ خوانده شود. در آنجا گویند: او براى خدا آموخت، و براى خدا عمل کرد، و براى خدا به آموختن آن به دیگران پرداخت.

4 الامام علی «ع»: .. یتعلّم للتّفقّه و السّداد. «2»

امام على «ع»: (خداى آن مرد را بیامرزد که) براى دانا شدن (در دین) و پیدا کردن راه درست (زندگى)، به آموختن علم بپردازد.

* شاید آیه سوره بقره و آیه مجاهده (سوره عنکبوت)- که در آغاز فصل آورده شد- و امثال این آیات به علم سرّ و حقایق باطنى اشاره داشته باشند، و راه به دست آوردن آن علوم، یعنى تقوى و ریاضت. چنان که در برخى از احادیث منقول از امام صادق «ع» نیز آمده است:

«... اجتهد فی تعلّم علم السّرّ، فإنّ برکته کثیرة ...

و من تعلّم علم العلانیة و ترک علم السّرّ، یهلک و لا یسعد

در آموختن علم باطن بکوش که برکت آن بسیار است ... هر کس علم ظاهر را فرا بگیرد و علم باطن نیاموزد، راهى به جایى نبرد و به سعادت (و درک حقیقت) نرسد».

______________________________
(1) «امالى» طوسى 1/ 46.

(2) «کافى» 8/ 172.

________________________________________
حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على - آرام، احمد، الحیاة / ترجمه احمد آرام، 6جلد، دفتر نشر فرهنگ اسلامى - تهران، چاپ: اول، 1380ش.