شناخت، مقیاس درست‏
ساعت ۱٠:٢٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٦ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: شناخت، مقیاس درست‏

قرآن‏

1 أَ فَمَنْ یَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمى‏؟ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ‏* «1» آیا آن کس که مى‏داند آنچه از پروردگارت به تو فرو فرستاده شده حق است، همچون کسى است که (در شناخت حق) کور است؟ فقط خردمندانند که (حقیقتهاى مغفول را) به یاد خویش مى‏آورند* بنگرید! تعالیم اسلامى، خواه قرآن و خواه حدیث، بر اساسى بودن علم و معرفت و ارزشهاى جوهرى آنها چنان به وفور تأکید کرده است که انسان جاهل را «کور» به شمار آورده، و شناخت و معرفت را مقیاسى درست براى ارزیابى و برگزیدن آدمى قرار داده است. تعالیم اسلام، دید سطحى داشتن نسبت به چیزها را بى‏ارزش خوانده است، و آنچه به آن اهمیت داده ارزشى است که اشیا و امور در بازار علم و معرفت دارند.

______________________________
(1) سوره رعد (13): 19.

حدیث‏

1 الامام الصادق «ع»: یا مفضّل! .. فاعتبر بما ترى من ضروب المآرب، فی صغیر الخلق و کبیره، و بما له قیمة و ما لا قیمة له .. و اعلم أنّه لیس منزلة الشّی‏ء على حسب قیمته، بل هما قیمتان مختلفتان بسوقین. و ربما کان الخسیس فی سوق المکتسب، نفیسا فی سوق العلم. فلا تستصغر العبرة فی الشّی‏ء لصغر قیمته. فلو فطنوا طالبوا الکیمیاء لما فی العذرة لاشتروها بأنفس الأثمان و غالوا بها. «1»

امام صادق «ع»: اى مفضّل! ... در چیزهاى کوچک و بزرگى که آفریده شده، و چیزهاى گرانبها یا بى‏بها با تأمل بنگر و ببین که هر کدام براى چه نیازهایى است ... و بدان که منزلت هر چیز به بهاى آن نیست، بلکه براى هر چیز در دو بازار دو بهاى متفاوت است، بسا هست که آنچه در بازار داد و ستد چندان ارزشى ندارد، در بازار علم گرانبها است، پس به خاطر کم بودن قیمت چیزى به چشم کمى در آن منگر. اگر خواستاران کیمیا از آن آگاه مى‏شدند که در پلیدى آدمى چیست، آن را به گرانترین بها مى‏خریدند و بر بهاى آن مى‏افزودند.

2 الامام الکاظم «ع»: یا هشام! تعلّم من العلم ما جهلت، و علّم الجاهل ممّا علمت. عظّم العالم لعلمه، ودع منازعته، و صغّر الجاهل لجهله، و لا تطرده و لکن قرّبه و علّمه. «2»

امام کاظم «ع»: اى هشام! آنچه را نمى‏دانى یاد بگیر، و از آنچه مى‏دانى به نادانان بیاموز، دانشمند را براى دانشش بزرگ دار، و انسان نادان را کوچک شمار، لیکن او را از خود مران، بلکه به نزد خویش بخوان و به او یاد ده.

______________________________
(1) «بحار» 3/ 136.

(2) تحف العقول»/ 290.

________________________________________
حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على - آرام، احمد، الحیاة / ترجمه احمد آرام، 6جلد، دفتر نشر فرهنگ اسلامى - تهران، چاپ: اول، 1380ش.