محدودیت شناختهاى انسانى‏
ساعت ۱٠:٢٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٦ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: محدودیت شناختهاى انسانى‏

قرآن‏

1 وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ؟ قُلِ: الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی، وَ ما أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا* «1» از تو در باره روح مى‏پرسند، بگو روح از امر پروردگار من است (و واقعیتى است وراى طبیعت و ماده طبیعى)، و از دانش (روح و غیر روح) به شما جز اندکى داده نشده است* 2 بَلْ کَذَّبُوا بِما لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ، وَ لَمَّا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ، کَذلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ، فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الظَّالِمِینَ‏؟* «2» آنچه را به دانستن آن احاطه پیدا نکرده بودند و تأویل آن به ایشان نرسیده بود، دروغ خواندند، کسانى که پیش از ایشان بودند نیز تکذیب مى‏کردند، اکنون بنگر که فرجام کار ستمکاران چگونه بوده است*

______________________________
(1) سوره اسراء (17): 85.

(2) سوره یونس (10): 39.

حدیث‏

1 الامام علی «ع»: من ادّعى من العلم غایته، فقد أظهر من الجهل نهایته. «1»

امام على «ع»: آنکه مدعى رسیدن به تمام علم شود، منتهاى نادانى خود را آشکار کرده است‏

2 الامام علی «ع»: غایة العقل، الاعتراف بالجهل. «2»

امام على «ع»: حدّ اعلاى خردمندى اعتراف به نادانى است.

3 الامام علی «ع»: .. فتفهّم یا بنیّ وصیّتی .. فإن أشکل علیک شی‏ء من ذلک فاحمله على جهالتک به، فإنّک أوّل ما خلقت جاهلا ثم علّمت. و ما أکثر ما تجهل من الأمر، و یتحیّر فیه رأیک، و یضلّ فیه بصرک، ثم تبصره بعد ذلک. «3»

امام على «ع»: پسرم! سفارش مرا درست بفهم ... اگر چیزى از این امور بر تو دشوار نمود، آن را از نادانى خود نسبت به آن بدان، چه تو نخست نادان آفریده شدى، سپس علم آموختى و دانا شدى، و چه بسیار چیزها است که نمى‏دانى و نمى‏توانى در باره آنها نظرى بدهى، و راهى به جایى ببرى، و پس از زمانى از آنها آگاه مى‏شوى.

بنگرید! دانستن این مطلب واجب است که اسلام، علاوه بر آنکه راه را

______________________________
(1) «غرر الحکم»/ 300.

(2) «غرر الحکم»/ 222.

(3) «نهج البلاغه»/ 917، عبده 2/ 44.

براى شناخت جهان و بازشناختن حقایق آن کوبیده و همواره کرده است، آدمى را نیز به کسب این شناخت فرا خوانده و بر آن برانگیخته است. این مطلب در بسیارى از آموزشهاى قرآن و حدیث آمده است. به همین جهت خدا به انسان وسائل مشاهده و تجربه و اکتشاف بخشیده، چنان که در قرآن کریم گفته است: وَ اللَّهُ أَخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ لا تَعْلَمُونَ شَیْئاً، وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ‏ «1» خدا شما را از شکمهاى مادرانتان بیرون آورد، در حالى که چیزى نمى‏دانستید، و براى شما چشم و گوش و دل قرار داد تا مگر سپاسگزار شوید». در این خصوص به فصل پانزدهم همین باب نیز رجوع کنید.

______________________________
(1) سوره نحل (16): 78.

________________________________________
حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على - آرام، احمد، الحیاة / ترجمه احمد آرام، 6جلد، دفتر نشر فرهنگ اسلامى - تهران، چاپ: اول، 1380ش.