اندیشیدن‏
ساعت ۱٠:٢٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٦ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: اندیشیدن

قرآن‏

1 إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ، وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ، لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ* الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‏ جُنُوبِهِمْ، وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ، رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا، سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ* «1» در آفرینش آسمانها و زمین، و در پیاپى آمدن شب و روز، نشانه‏هایى است (از دانایى و توانایى خدا) براى خردمندان* آنان که ایستاده و نشسته و خفته (در همه حال) خدا را یاد مى‏کنند، و در آفرینش آسمانها و زمین مى‏اندیشند (که): پروردگارا! این همه را بیهوده نیافریدى، تو پاک و پاکیزه‏اى، پس (بدین اندیشه که کردیم و ایمان که یافتیم) ما را از عذاب آتش نگاه دار*.

2 وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ، جَمِیعاً مِنْهُ، إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ‏* «2» آنچه را در آسمانها و در زمین است به فرمان شما در آورد، همه از او است، و

______________________________
(1) سوره آل عمران (3): 191- 190.

(2) سوره جاثیه (45): 13.

در این کار نشانه‏هایى است (از حکمت و قدرت او)، براى کسانى که بیندیشند* 3 هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً، لَکُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُونَ* یُنْبِتُ لَکُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّیْتُونَ وَ النَّخِیلَ وَ الْأَعْنابَ وَ مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ، إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیَةً لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ‏* «1» او است آنکه از آسمان براى شما آب فرو فرستاد، که از آن مى‏نوشید، و از آن آب گیاه مى‏روید که (چهارپایان خود را) در آن مى‏چرانید* خداوند براى شما با آن آب کشت و زیتون و درختان خرما و درختان انگور و همه میوه‏ها را مى‏رویاند، همانا در این کار نشانه‏اى است براى کسانى که بیندیشند* 4 ذلِکَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا، فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ‏* «2» این (که در پیش گفته شد) مثل قومى است که آیات ما را دروغ شمردند، پس داستانها را براى ایشان بازگو، تا شاید بیندیشند*

حدیث‏

1 النبی «ص»: فکرة ساعة خیر من عبادة سنة. «3»

پیامبر «ص»: اندیشه یک ساعت بهتر از عبادت یک سال است.

______________________________
(1) سوره نحل (16): 11- 10.

(2) سوره أعراف (7): 176.

(3) «بحار» 71/ 326.

2 الامام علی «ع»: تفکّرک یفیدک الإستبصار، و یکسبک الإعتبار. «1»

امام على «ع»: اندیشیدن و فکر کردن، بر بینایى تو مى‏افزاید، و پند مایه‏اى برایت فراهم مى‏آورد.

3 الامام علی «ع»: من تفکّر أبصر .. «2»

امام على «ع»: آن که بیندیشد بینا مى‏شود.

4 الامام الکاظم «ع»: لکلّ شی‏ء دلیل، و دلیل العاقل التفکّر، و دلیل التفکّر الصّمت. «3»

امام کاظم «ع»: هر چیز را راهنمایى است. راهنماى خردمند اندیشیدن است، و راهنماى اندیشیدن، خاموشى گزیدن.

5 الامام الصادق «ع»: کان امیر المؤمنین «ع» یقول: «التفکّر حیاة قلب البصیر» .. «4»

امام صادق «ع»: امیر المؤمنین «ع» مى‏گفت: «اندیشیدن، زندگى دل بینا است». (دلى که نیندیشد مرده است).

6 الامام علی «ع»: الفکر مرآة صافیة. «5»

امام على «ع»: اندیشه، آیینه‏اى پاک است.

______________________________
(1) «غرر الحکم»/ 157.

(2) «نهج البلاغه»/ 930، عبده 2/ 54.

(3) «تحف العقول»/ 285.

(4) «اصول کافى» 1/ 28.

(5) «نهج البلاغه»/ 1090.

7 الامام علی «ع»: فکر المرء مرآة تریه حسن عمله من قبحه. «1»

امام على «ع»: اندیشه آدمى آیینه‏اى است که نیک و بد کارش را به او مى‏نماید.

8 الامام علی «ع»: فکرک یهدیک الى الرّشاد، و یحدوک على إصلاح المعاد. «2»

امام على «ع»: اندیشیدن تو را به راه راست رهنمون مى‏شود، و به درست کردن کار معاد برمى‏انگیزد.

9 الامام الصادق «ع»: قال أمیر المؤمنین «ع»: [إنّ‏] التفکّر یدعو إلى البرّ و العمل به. «3»

امام صادق «ع»: امیر المؤمنین «ع» گفت: تفکر و اندیشیدن انسان را به نیکى و عمل کردن به آن فرا مى‏خواند

10 الامام علی «ع»: طول الفکر یحمد العواقب، و یستدرک فساد الأمور. «4»

امام على «ع»: اندیشیدن بسیار (به هنگام اقدام به کارها) پایان هر کار را پسندیده مى‏سازد، و از تباهى امور جلوگیرى مى‏کند.

11 الامام علی «ع»: من فکّر قبل العمل، کثر صوابه. «5»

امام على «ع»: آنکه پیش از هر کار بیندیشد، استوارى کارش بیشتر باشد.

______________________________
(1) «غرر الحکم»/ 277.

(2) «غرر الحکم»/ 277.

(3) «اصول کافى» 2/ 55.

(4) «غرر الحکم»/ 208.

(5) «غرر الحکم»/ 277.

12 الامام علی «ع»: من أسهر عین فکرته، بلغ کنه همّته. «1»

امام على «ع»: آنکه چشم اندیشه خود را بیدار نگاه دارد، به منتهاى خواسته خویش برسد.

13 الامام علی «ع»: لا عبادة کالتفکّر فی صنعة اللَّه عزّ و جلّ. «2»

امام على «ع»: هیچ عبادتى همسنگ اندیشیدن در صنع خداى بزرگ نیست.

14 الامام العسکری «ع»: لیست العبادة کثرة الصّیام و الصّلاة، و إنّما العبادة کثرة التّفکّر فی أمر اللَّه. «3»

امام عسکرى «ع»: عبادت به بسیارى نماز و روزه نیست، بلکه به بسیار اندیشیدن در کار خدا (و عظمتهاى آفرینش ژرف و پهناور جهان و اسرار آفرینش انسان) است.

15 النبی «ص»: یا أبا ذرّ! رکعتان مقتصدتان فی [ال] تفکّر، خیر من قیام لیلة و القلب ساه. «4»

پیامبر «ص»: اى ابا ذر! دو رکعت کوتاه که با تفکر (و توجه) گزارده شود بهتر از بر پا ایستادن یک شب است در حالى که قلب غافل باشد.

16 النبی «ص»- زید بن علی، عن آبائه، عن رسول اللَّه «ص»: «رکعتان خفیفتان فی [ال] تّفکّر، خیر من قیام لیلة». «5»

______________________________
(1) «غرر الحکم»/ 288.

(2) «امالى» طوسى 1/ 145.

(3) «تحف العقول»/ 362.

(4) «مکارم الاخلاق»/ 547.

(5) «ثواب الاعمال»/ 68.

پیامبر «ص»- به نقل زید بن على، از پدرانش: دو رکعت سبک با تفکر (و تأمل در آثار خدا و توجه دل به خدا)، بهتر از نماز خواندن یک شب تمام است.

17 الامام الصادق «ع»: کان أکثر عبادة ابی ذرّ- رحمة اللَّه علیه- التفکّر و الاعتبار. و فی خبر ابی ذر، قال رسول اللَّه «ص»: «على العاقل أن یکون له ثلاث ساعات: ساعة یناجی فیها ربّه عزّ و جلّ، و ساعة یحاسب فیها نفسه، و ساعة یتفکّر فیما صنع اللَّه عزّ و جلّ إلیه، و ساعة یخلو فیها بحظّ نفسه من الحلال». «1»

امام صادق «ع»: بیشترین عبادت ابو ذر- رحمه اللَّه- فکر کردن و عبرت آموختن بود. و در خبر است از ابو ذر که پیامبر اکرم گفت: بر عاقل واجب است که براى خود سه ساعت (سه برنامه در شبانه روز) داشته باشد: ساعتى که در آن با پروردگار خویش مناجات کند، و ساعتى که در آن به حساب کردار خود برسد و ساعتى‏ «2» که در باره آنچه خداى بزرگ در حق او کرده است بیندیشد، و ساعتى که در آن خلوت کند و بهره خویش از حلال بگیرد.

18 الامام علی «ع»- فی وصیّته للحسین: ای بنیّ! الفکرة تورث نورا، و الغفلة ظلمة .. «3»

امام على «ع»- در وصیّتى به پسرش حسین: ... پسرم! اندیشیدن (و دل را بیدار داشتن) نور پدید مى‏آورد، و غفلت‏ورزیدن (و دل را در خواب و بیخبرى گذاشتن) ظلمت.

______________________________
(1) «بحار» 71/ 323.

(2) شاید کلمه «و ساعتى» در اینجا، از قلم کاتبان افزوده شده باشد، یعنى عبارت در اصل چنین بوده است:

«و ساعتى که در آن به حساب خود برسد و در باره آنچه خداى بزرگ در حق او کرده است بیندیشد».

(3) «تحف العقول»/ 65.

19 الامام علی «ع»: لا علم کالتّفکّر. «1»

امام على «ع»: هیچ دانشى همسان تفکّر (اندیشیدن خود انسان) نیست.

20 الامام علی «ع»: فضل فکر و تفهّم، انجع من فضل تکرار و دراسة. «2»

امام على «ع»: حاصل فکر کردن (خود انسان) و دریافتن مطلب، بیشتر است از حاصل درس و تکرار کردن (بدون اندیشه).

______________________________
(1) «نهج البلاغه»/ 1139، عبده 3/ 177.

(2) «غرر الحکم»/ 227.

 

________________________________________
حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على - آرام، احمد، الحیاة / ترجمه احمد آرام، 6جلد، دفتر نشر فرهنگ اسلامى - تهران، چاپ: اول، 1380ش.