اصل تکرار تاریخ یعنی چه؟
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٩ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: اصل تکرار تاریخ یعنی چه؟

پاسخ:

در تاریخ چنین اصلی تعریف نشده است. چون اصل تکرار تاریخ وجود ندارشته و در تاریخ تکراری صورت نمی گیرد، چون اجزای تشکیل دهنده تاریخ متفاوت هستند، مگر اینکه بگوئیم افعال صادره از عناصر تاریخی و اجزای آنها تکرار پذیر است. برای مثال: یکی از علل انحطاط تمدنها در تاریخ فساد و تباهی هیئت حاکمه است و این یک اصل مسلم تاریخی است که در قرآن نیز بدان اشاره شده. هرگاه امتها و ملل گرفتار فساد و فحشاء و منکرات شده اند و از دستورات الهی سرپیچی نموده اند گرفتار سقوط و انحطاط و هلاکت شده اند و این را نمی توان اصل تکرار تاریخ نامید، بلکه سنت حاکم الهی است که خداوند قرار داده است . هر گاه حاکمان و اهل جوامع از فرامین الهی سرپیچی و تمرد کنند گرفتار هلاکت خواهند شد و هر کس طبق این سنت الهی در زمین طغیان کند از مدار هستی ساقط خواهد شد.(1) بر اساس نظمی که خداوند بر هستی حاکم کرده است و تکوینی که خداوند در خلقت تمام موجودات منظور داشته و حد و مرزی مشخص کرده است که هر کس از آن تجاوز کند وازخط قرمز عبور کند.منقرض خواهد شد. بر این اساس عواملی که در انحطاط تمدنها و سقوط و هلاکت انسانها نقش داشته اند از هر ملتی صادر شود دچار سقوط خواهد شد، چنانچه سبب هلاکت اقوام گذشته بر اساس قرآن کریم عدم تبعیت از پیامبران الهی بوده است. قوم عاد، قوم ثمود، قوم نوح، قوم موسی(2) و بنی اسرائیل که به سرکردگی فرعون جملگی هلاک شدند. و بسیاری از تمدنهای پیشین و حاکمان و پادشاهان که سرگذشت آنها در تاریخ آمده است بر اثر ظلم بر طبقات اجتماعی و رواج دادن ناهنجاریها و فساد، گرفتار هلاکت شدند نمونه‌های روشن آن حکومت های شاهنشاهی ایران تا عصر پهلوی است که همه آنها بر اثر طغیان و ظلم و ترک سنتهای الهی گرفتار هلاکت شدند. (3) در طول تاریخ همانطور که برای پیدایش و بقای تمدنها و استحرار حکومت ها علتهایی وجود دارد برای نابودی آنها نیز علل مختلف وجود دارد که هرگاه یکی از آن علل پایدار کننده (علل مبقیه) موجود باشد حکومت و ملت پایدار و مستمر خواهد بود ولی هرگاه در جامعه و یا در بین هیئت حاکمه علتهایی پیدا شود که مایه نابودی جامعه و حکومت است و مردم نیز در پیدایش آن علتها نقش داشته باشند حکومت و مردم به انحطاط و نابودی کشیده خواهند شد. حوادث تاریخی با توجه به علل حدوث شاید متشابه باشند ولی هرگز تکرار پذیر نیستند، چون اجزای تشکیل دهنده آنها متمایز است خصوصا در اعتقاد شیعه که برای تاریخ سیر تکاملی قائل است، اندیشه‌ی تکراری بودن آن را مردود می‌شمارند چون تکراری بودن مغایر با تکامل است. تکراری بودن در حقیقت نوعی از ایستایی است در حالیکه در سیر تکاملی تاریخ حرکت و تحول و نو شدن دیده می شود.(4)
هر زمان نو می شود دنیا و ما بی خبر از نو شدن اندر بقا
آنچه را که به نام تکرار تاریخ مطرح کرده اند و در برخی از مطبوعات از زبان بعضی نقل شده منظور این نیست که حوادث تاریخ تکرار می شوند مثلا گفته شده: که مواظب باشید تاریخ مشروطیت تکرار نشود. منظور از بیان این گونه مسائل این است که تجربه تاریخی مشروطیت به ما نشان می دهد که مشروطه خواهی را روحانیت رهبری کرد تا کشور را از یوغ و سلطه استکبار و استبداد و استعمار رها سازد هدف مشترک مشروطه خواهان و مشروعه خواهان این بود ولی دستهای مرموز استعمار و استبداد آن را طوری طرح ریزی و پیش بردند که نه تنها رهبران اصلی مشروطه را منزوی و حتی اعدام کردند(5) بلکه انقلاب مشروطه را نیز از مسیر خود منحرف و اهداف آن را ناکام نمودند و استبداد دیگری را جایگزین استبداد کهنه کردند و روحانیت پیشرو را به حاشیه رانده و سرکوب نمودند.
در جریانات بعد از انقلاب اسلامی نیز برخی از مسئولین به مردم هشدار دادند که مواظب باشید تجربه تلخ مشروطه تکرار نشود و انقلاب از مسیر اصلی خود منحرف نشود، منظور از تکرار مشروطه این است که مواظب دستهای پنهان استعماری که مهمترین عامل انحراف مشروطه بود دوباره همان عامل و علت انحراف فعالیت خویش را برای رسیدن به آمال خود عملی ننماید، وگرنه مشروطه و یا تاریخ عصر قاجار هرگز قابل تکرار نیست مگر اینکه بعلت اشتراک علتها بیان برخی از حوادث تشابه نزدیک وجود داشته باشد.
بنابراین تاریخ تکرار پذیر نیست و این علتها هستند که مشترک بوده و حوادث مشابه را بوجود می آورندبه نحوی که گوئی تاریخ تکرار می شود.

                                                                       نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. سنه الله التی قد خلت فی عباده و خسر هنا لک الکافرون.(غافر:85) «.... ولا تجد لسنتنا تحویلا....» اسراء:77، «.... قد خلت من قبلکم سنن فسیروا فی الارض...» آل عمران:137، و آیات 43 سوره فاطر که همه بر وجود سنتهای الهی در بین انسانها و جوامع تاکید دارند سنتهای حاکم الهی که هرگز تغییر پذیر نیستند.
2. آیات 17 سوره اسراء 74 مریم، 45 سوره حج، 50 نجم، 8 زخرف، 36 ق، 4 اعراف که در تمام این آیات مایه هلاکت اقوام متمرد از فرمان الهی بیان شده است.
3. و ماکنا مهلکی القری الا و اهلها ظالمون 59 قصص، فاهلکناهم بذنوبهم و انشانا من بعدهم ... انعام آیه 6 الم یاتهم نبا الذین من قبلهم قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهیم و اصحاب مدین و المو تفکات... آیه 70 سوره توبه و آیه 60 سوره هود و 70 و 89
4. شهید مطهری، فلسفه تاریخ ج 1، ص 230
5. رک :ملک زاده ،مهدی ،تاریخ مشروطه. مانند شیخ فضل الله نوری(ره)