تاریخ نویسی در تمدن های بشری از چه زمانی آغاز شده است؟
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٩ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی:

پاسخ:

تاریخ در لغت به معنای تعیین زمان رویدادهاست.
هر قومی این کلمه را به گونه‌ای معنا کرده، و برای آن ریشه‌ای متفاوت قائل شده است.
واژه تاریخ از ماده اَرَّخْ و یُوَرِّخُ سامی در یمن است.(1) زیرا ورخ در سنگ نوشته‌هایی متعلق به پیش از اسلام (که در جنوب عربستان پیدا شده است) به معنای ماه قمری به کار رفته است.
با مراجعه به کتب تاریخی در می‌یابیم که تاریخ از ابتدا (بدین‌گونه که هست) به عنوان یک علم برای تعیین زمان وقوع رویدادها مطرح نبوده است، و بیشتر به وسیلة نقل قول و به صورت شفاهی، حوادث و وقایع از نسلی به نسلی منتقل می‌شده است. حتی دانشمندان بنامی مانند فارابی و ابن سینا (به تبعیت از یونانیان) در کتب خود جایی برای علم تاریخ و تاریخ‌نگاری نگذاشته بودند.
تا اینکه در نیمه دوم سدة چهارم هجری، ابو عبدالله خوارزمی در مفاتیح‌العلوم ضمن علوم شریعت و علوم عربی وابسته به آن از تاریخ به عنوان یکی از اصطلاحات دبیران و دیوان رسائل یاد کرده و به جای تاریخ عنوان اخبار را برای بیان رویدادها و سرگذشت های پادشاهان و خلفاء برگزیده است.(2)
تاریخ‌نگاری در هر ملتی دارای اسلوب و روش مخصوص به خود بوده و هست. برای بررسی مراحل تاریخ‌نگاری و آشنایی با نحوه تاریخ‌نگاری و پیدایش تاریخ در تمدنهای بزرگ و باستانی به چند نمونه اشاره می‌شود.

1ـ تمدن ایران: سیر تاریخ‌نگاری در ایران به چند مرحله تقسیم می‌شود که البته قسمت مورد نیاز بحث ما بیشتر دوره پیش از اسلام است تا ما را به آغاز تاریخ در یکی از بزرگترین تمدنها در جهان رهنمون شود. به علت فقدان آثار از دورة قدیم و میانه تاریخ، پیشینه درستی از سنت تاریخ نگاری ایران باستان در دست نیست. ایرانیان تا قبل از دورة ساسانیان بیشتر به نقل شفاهی وقایع تاریخی بسنده می‌کرده‌اند. تا هزار سال قبل از میلاد مسیح که مادها به ایران آمدند تاریخ ایران منحصر به ایلام بود، کهنترین منبع در این باره کتیبه‌ای است متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد که در میان خلیج فارس پیدا شد، و اطلاعاتی دربارة ایلام دارد.(3) از آن زمان به بعد بود که تاریخ نگاری به صورت کتیبه و سنگ نوشته در ایران باستان مرسوم شد.

2ـ تمدن چین، نخستین اثرِ انسانیِ بدست آمده در چین استخوان‌بندی انسانی است که در غاری نزدیک پکن کشف شده است، و آن را انسان پکن (سین آنترو پوس) نامیده‌اند. انسان پکن از جانوران حدّ میانه است.(4)
درباره تاریخ نگاری در چین گفته‌اند چین بهشت تاریخ‌گزاران است. دیرینگی نوشته‌های تاریخی آن به سه هزار سال می‌رسد.(5)
چینیان پیشینه خود را دست کم به پنج هزار سال می‌رسانند. تاریخ چین را معمولاً از پادشاهی دودمان شیا آغاز می‌کنند، اما از رویدادهای تاریخی آن دوره تا سال 766 ق.م گزارش دقیق در دست نیست.(6)
در حدود سال 160 ق.م وارد قلمرو تاریخ می‌شویم، نخستین سلسله‌ای که بر چین حکومت کرده‌اند و نام شاهان آن بر پاره‌های استخوان و سنگنبشته‌ها بدست آمده دودمان شانگ بوده که در شمال غربی هونان قرار داشت.(7)
با آغاز دورة دودمان جو (1028 تا 257 ق.م) کشور چین کاملاً در روشنایی تاریخ قرار می‌گیرد.(8)

3ـ تمدن روم باستان: پیدایش شهر روم به سال 753 ق.م برمی‌گردد، سرزمین روم تنها از هزاره یکم قبل از میلاد مسیح دارای تاریخ روشن می‌باشد و اطلاع دقیقی، قبل از این تاریخ وجود ندارد.(9)

4ـ تمدن مصر: تاریخی که از مصر وجود دارد به دو قسمت تقسیم می‌شود، قبل از سلسله‌ها و بعد از سلسه‌ها. دوره قبل از سلسله‌ها. به 5500 سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد. آنها در 4000 سال قبل از میلاد مسیح دست به ابداع خط و تقویم زدند.(10)
نتیجه اینکه: اختراع خط مهم ترین عامل وقایع نگاری و تاریخ نویسی در جوامع مختلف بوده است.
تقویم‌نگاری رابطه مستقیم با اختراع خط دارد.

                                                           نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. حداد عادل، غلامعلی، و جمعی دیگر، دانشنامه جهان اسلام، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی، چاپ اول، 1375، ج 6، ص 96.
2. همان، ج 5، ص 142.
3. همان، ج 5، ص 142.
4. آشوری، داریوش، نگاهی به سرزمین تاریخ، جامعه و فرهنگ چین، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، تهران، اول، ‌1358، ص 23.
5. همان، ص 26.
6. همان، ص 27.
7. همان، ص 29.
8. همان، ص32.
9. خیراندیش، عبدالرسول، تاریخ جهان، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران،‌1376، ص 112.
10. برانداسمیت، مجموعه تاریخ جهان، مصر باستان، ترجمه آزیتا باسائی، تهران: ققنوس، 1380، ص 6.