پوپولیسم یعنی چه؟
ساعت ۱:۱۸ ‎ب.ظ روز جمعه ٥ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: پوپولیسم یعنی چه؟

پاسخ:

پوپولیسم یا مردم باوری عبارتست از اعتقاد و بزرگداشت مفهوم «مردم» یا «خلق» تا حد مفهومی مقدس و باور بر اینکه هدف های سیاسی را باید بنا به خواست و نیروی مردم جدا از حزب ها و نهادهای موجود پیش برد. پوپولیسم خواست مردم را عین حق و اخلاق می داند و این خواست را برتر از همه ساز و کارهای اجتماعی می شناسد و بر این باور است که میان مردم و حکومت باید رابطه مستقیم وجود داشته باشد. یکی از خصوصیات «مردم باوری» یافتن توطئه های ضد مردمی است. در هر کجا باشد و این برداشت معمولا به دشمنی های نژادی و قومی دامن می زند. ریشه مردم باوری در میان روشنفکران تند روسیه در دهه 1860 با ظهور مردم باوران پدید آمد، آن ها بر آن بودند که روسیه بی آنکه مرحله سرمایه داری را بگذراند می تواند مستقیما به سوسیالیسم برسد و اساس آن را می توان بر کمون های روستایی گذاشت در دهه 1870 دانشجویان نارودینک (مردم باور) به روستاها رفتند تا بذر انقلاب را بپراکنند و در دهه 1180 «حزب آزادی و زمین» را بنیان نهادند، مردم باوران در ابتدا بر این اعتقاد بودند که انقلاب کار مردم است که در روسیه معنای آن دهقانان بودند نه اقلیت مبارز انقلابی، اما در پایان قرن نوزدهم مارکسیست های روسیه که به عمل سازمانی و حزب پیشرو باور داشتند به همه روش های انقلابی غیر مارکسیست برچسب «مردم باوری» یا «پوپولیسم» زدند و عنوان «پوپولیسم» تا اندازه ای تحقیر گردید.(1) اندیشه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی که مردم باورانه شناخته می شوند، در هر جا شکلی خاص دارد. این تعبیر در آمریکا نخست برای حزب مردم باور به کار برده شد که در 1819 برای دفاع از منافع کشاورزان تشکیل شد. سنت مردم باوری آمریکایی بعدها به حزب سوسیالیست نورمن تامس و گروه هایی مانند آن منتقل شد. در جناح راست آمریکا، مردم باوری را پس از 1945 در روش کسانی چون. سناتور مک کارتی و جورج والاس می توان یافت. ظهور چپ نو را نیز برخی «پیروزی جهانی مردم باوری» دانستند، مردم باوری را در جنبش های روستایی اروپای شرقی پیش از 1939 در فاشیسم، نازیسم و در بسیاری از جنبش های آزادی بخش جهان سوم می شود یافت.(2)
مهم ترین آموزه های پوپولیسم عبارتند از:
1. جلب پشتیبانی مردم با توسل به وعده های کلی و مبهم و معمولا تحت کنترل رهبر فرهمند و شعارهای ضد امپرایالیستی 2. پیشبرد هدف های سیاسی مستقل از نهادها و احزاب موجود، یا فرا خوانی توده مردم به اعمال فشار مستقیم بر حکومت.
3. بزرگداشت و تقدیس مردم و اعتقاد به اینکه هدف های سیاسی باید به اراده و نیروی مردم و جدا از احزاب و سازمان های سیاسی پیش برده شوند. پوپولیسم دارای مشخصات عوامفریبی تقدیس شخص رهبر، تعصب، تکیه به توده های محروم و از خود بیگانه، نداشتن ایدئولوژی مشخص اصلاح طلبی، بورژوایی بودن و عناصری از ضدیت یا امپریالیسم و ملی گرایی است. توسعه خواهی پرو بال دادن به نیروهای وابسته به بازار داخلی و گاه آزادی های سندیکایی و دموکراتیک از خصلت های عمده دوران پوپولیسم است. پوپولیسم ممکن است چپ باشد یا راست و یا هیچ کدام از اینها نباشد، ولی معمولا ارتجاعی است و خواهان بازگشت به فضایل دوران گذشته است.(3)

                                                                         نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. آشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، تهران، انتشارات امیر کبیر، 1378ش، ص299 و 300.
2. حاجی زاده، محمد، فرهنگ تفسیری ایسم ها، تهران، انتشارات جامه دران، 1384ش، ص119.
3. آقا بخشی، علی اکبر، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، انتشارات چاپار، 1383ش، ص530.