مفهوم واژه ناسیونالیسم چیست؟
ساعت ۱:۱۸ ‎ب.ظ روز جمعه ٥ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مفهوم واژه ناسیونالیسم چیست؟

پاسخ:

مفهوم ناسیونالیسم nationalism در لغت عبارت است از: ملیگرایی، وطنپرستی و استقلالطلبی(1) این واژه در معنای اصطلاحی عمدتاً‌ دو نوع کاربرد دارد:

الف. ناسیونالیسم: یعنی معتقد به یک مکتب و گرایش فکری به برتری نژاد و ملّت و حاکمیت آن نسبت به نژادها و ملتهای دیگر جهان،(2) تفکر برتری نژادی، در قرن بیستم در اروپای غربی که مظهر آن ظهور هیتلر در آلمان و موسولینی در ایتالیا بوده است. رژیمهای دیکتاتوری در آلمان و ایتالیا که به منظور تحقق اهداف «ناسیونالیستها» پایهگذاری شد، ارزش اصلی و مؤلفههای رفتاری این گرایش فکری، برتری نژادی و سیاست خارجی خصمانه بود(3).

ب. ناسیونالیسم (اصل ملّیت): از ترکیب سه عنصر عبارتند از «حق آزادی ملل، حق استقلال ملل و حق حاکمیت آنها بر سرنوشت خود، شکل میگیرد. در این نگاه، ناسیونالیسم عبارت است از نهضتی که از آزادی و استقلال یک ملّت در برابر رژیم استبدادی و تجاوز خارجی حمایت میکند.(4) این نوع ناسیونالیسم بیشتر با ارزشهای آزادی بخش همراه بوده که هدف عمده آن، مبارزه با استعمار و امپریالیسم و ایجاد حکومتهای ملّی مستقل بود. حرکتهای ناسیونالیسم در جهان سوم را میتوان از این نوع به حساب آورد»(5).
در هر صورت تفکّر و گرایش های ناسیونالیستی بر مبنای جدای دین از سیاست استوار است و به جای ارزشهای اسلامی صرفاً به منافع و خواست «ملّت»‌ توجّه دارند، بنابراین، در تقابل میان ارزشهای اسلامی و خواست ملّی از ارزشهای اسلامی صرفنظر میکنند.(6)
مرحوم استاد شهید مرتضی مطهری می نویسد:
«ناسیونالیسم آنگاه عقلاً محکوم است که جنبة منفی به خود می گیرد یعنی افراد را تحت عنوان ملیت های مختلف از یکدیگر جدا می کند، روابط خصمانه ای میان آنها به وجود می آورد و حقوق واقعی دیگران را نادیده می گیرد...»(7) و هم چنین حضرت امام (ره) به خطر این گرایشات ناسیونالیستی گوشزد نموده و آن را عامل تفرقه و جدایی بین ملت ها و سدی برای پیشرفت اسلامی معرفی کرده اند.
ایشان می فرمایند «... با دست حکومت های فاسد این نژاد پرستی ها و گروه پرستی ها در بین مسلمین رشد کرده، عرب ها را در مقابل عجم ها، عجم ها را در مقابل عرب ها و ترک ها و ترک ها را در مقابل دیگران قرار دادند و همة نژادها را در مقابل هم. اینکه من مکرر عرض می کنم این ملی گرایی اساس بدبختی مسلمین است برای این است که این ملی گرایی ملت ایران را در مقابل سایر ملت های مسلمین قرار می دهد و ملت عراق را در مقابل دیگران و... اینها نقشه هایی است که مستکبرین کشیدند که مسلمین با هم مجتمع نباشند...»(8)

                                                                         نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. نوروزی خیابانی، مهدی، فرهنگ لغات و اصطلاحات (انگلیسی ـ فارسی) تهران، 1370، ص 316.
2. آقا بخشی، علی، فرهنگ علوم سیاسی، 1363، ص 172.
3. سیاوشی، سوزان، لیبرال ناسیونالیسم در ایران، مترجم علی محمد قدسی، 1380.
4. فرهیخته، شمسالدین، فرهنگ فرهیخته (واژهها و اصطلاحات سیاسی ـ حقوقی) انتشارات زرین، ص 713.
5. سیاوشی، سوزان، پیشین، ص 14.
6. داوری، رضا، ناسیونالیسم و انقلاب، انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، 1360، ص 32.
7. مطهری، مرتضی، خدمات متقابل ایران و اسلام، انتشارات صدرا.
8. رک: نگرش موضوعی به وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ص69، پاورقی شماره 24.