معنی مردم سالاری دینی چیست؟
ساعت ۱٠:٤٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٤ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: معنی مردم سالاری دینی چیست؟

قبل از توضیح درباره مردم سالاری دینی لازم است تا ابتدا راجع به دموکراسی توضیحاتی داده شود:
دموکراسی که رایج‌ترین اصطلاح در علم سیاست است دو کلمه یونانی Demos به معنای مردم و Kratos به معنای قدرت و حکومت آمده و ترکیب آن دو «حکومت مردم» معنی می‌دهد.(1)
این واژه در دولت‌شهرهای یونان هم مطرح بوده و به معنای حقّ اتخاذ تصمیم همگان دربارة مسایل مورد علاقة عمومی و یا به عبارتی به معنای حکومت مردم بر مردم می‌باشد. معیارها و ویژگی‌های آن به طور خلاصه از این قرارند:
الف. مردم با انتخاب خود، نمایندگانی را برای تصمیم‌گیری‌های کلان انتخاب کنند، این انتخابات باید آزاد باشد یعنی هر شهروندی حقّ رأی دادن داشته باشد و رأی دهنده از طریق مخفی بودن رأی در مقابل ارعاب محافظت می‌شود ضمن اینکه منتخب او آزادانه بیانش را مطرح کند.
ب. چنین انتخاباتی گزینش مؤثر را امکان‌پذیر کند یعنی گزینش انتخاب کنندگان فقط محدود به یک حزب نباشد و باید اکثریت آراء در مقابل دولت صاحب قدرت منجر به تغییر شود.
ج. سومین ویژگی آن است که نمایندگان برگزیده، حق قانون گذاری، حقّ رأی برای مالیات‌ها و مهار بودجه و استیضاح علنی و بحث و انتقاد و مخالفت با اقدامات حکومت را بدون آن که مشمول تهدید به مداخله یا بازداشت شود را داشته باشد.(2)
این کلمات خلاصه‌ای بود از معنای دموکراسی که عمدتاً غربیان در این مورد نظر داده‌اند. امّا اینکه آیا دموکراسی در اسلام هست یا خیر؟ توجه شما را به نظریات دو اندیشمند اسلامی جلب می‌کنیم:
شهید مطهری (ره) در این مورد می‌گوید: در اسلام ... آزادی فردی و دموکراسی وجود دارد، منتها با تفاوتی که میان بینش اسلامی و بینش غربی وجود دارد... در نقطة مقابل دموکراسی و آزادی «مدل غربی‌‌ها»، دموکراسی اسلامی قرار دارد. دموکراسی اسلامی بر اساس آزادی انسان است امّا این آزادی انسان در آزادی شهوات خلاصه نمی‌شود. از دیدگاه اسلام، آزادی و دموکراسی بر اساس آن چیزی است که تکامل انسانی انسان ایجاب می‌کند، یعنی آزادی حق انسان بما هو انسان است... دموکراسی در اسلام یعنی انسانیت رها شده، حال آن که این واژه در قاموس غرب معنای حیوانیت رها شده را متضمّن است به عبارت دیگر دموکراسی در اسلام یعنی همان مردم سالاری دینی که امروزه مطرح است یعنی ارج و ارزش نهادن به رای مردم و معتبر بودن آن البته در چهار چوب احکام شرعی و قوانین الهی.(3)
آیت الله مصباح یزدی در این باره معتقد است که اگر منظور از دموکراسی این باشد که مردم در چارچوب احکام الهی و قوانین شرعی در سرنوشت خود مؤثر باشند، چنین تعبیری با دین مخالفت ندارد.(4) پس می توان گفت مردم سالاری دینی همان مشارکت مردم در سرنوشت خود بر اساس موازین و فرامین الهی است.
اگرهم مشاهده می کنیم که این نوع موضوعات در حال حاضر بیش از پیش مورد بحث قرار می‌گیرد، دلیل بر این نمی‌شود که قبلاً وجود نداشته است. زیرا این تعابیر مورد‌ تأیید و تأکید حضرت امام خمینی(ره) بوده است به همین خاطر است که وقتی از ایشان سؤال شد نوع حکومت شما چیست؟ فرمودند: جمهوری اسلامی، نه یک کلمه بیشتر و نه یک کلمه کمتر. با این توضیح باید گفت که منظور ایشان از کلمة جمهوری اسلامی، حکومت مردمی اسلامی است که مردم سالاری در چارچوب مسایل شرعی و اسلامی را مورد تأکید قرار می‌دهند. زیرا معنی جمهوری این است که زمام امور حکومت به دست نمایندگان ملت باشد و رئیس آن، رئیس جمهور خوانده می‌شود و جمهوری به معنای طرفدار حکومت مزبور استعمال می شود.(5)
امام امت در معنای جمهوری اسلامی می‌فرمایند: ... اینکه ما جمهوری اسلامی می‌گوئیم، این است که هم شرائط منتخب و هم احکامی که در ایران جاری می‌شود، اینها بر اسلام متکی است، لکن انتخاب با ملت است و طرز جمهوری هم همان جمهوری است که همه جا هست.
بنابراین باید گفت که این مباحث در بطن انقلاب ما و جمهوری اسلامی وجود داشت و به صورت بالقوه در درون آن نهفته بود ولی در سالهای اخیر ظهور و بروز بیشتری پیدا کرده است .

                                                                            نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. مهرداد، محمود، فرهنگ جدید سیاسی، چاپ انتشارات هفته، ص 58.
2. اولیور استلی برس و آلن بولک، فرهنگ اندیشه نو، ترجمة گروه مترجمان، چاپ مازیار، ص 376.
3. مطهری، مرتضی، پیرامون انقلاب اسلامی، انتشارات صدرا، ص 99 الی 104.
4. مصباح یزدی، محمدتقی، پرسشها و پاسخها، انتشارات موسسه امام خمینی، از ص 37 الی 41.
5. مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادیگری، انتشارات اسلامی تهران، ص 65.