توسعة سیاسی یعنی چه؟
ساعت ۱٠:٤٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٤ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: توسعة سیاسی یعنی چه؟

توسعة سیاسی به مفهوم وسیع آن یعنی توسعه نهادها، دیدگاهها و ارزش هایی که نظام و قدرت سیاسی یک جامعه را تشکیل می دهد برای همین باید گفت توسعه سیاسی، توجه خود را به ویژگی هایی چون نظم قانونی و ثبات سیاسی معطوف کرده تا از طریق شکل گیری یک چهارچوب پابرجای حکومت، رویه های قابل اتکاء برای تضمین دست یابی به نهادهای حکومت بدست آید و به قولی توسعة سیاسی به عنوان اعطای اختیارات و توان اعمال اطاعت به اقتدار قانونی ـ عقلایی(1) می باشد یا به تعبیری دیگر عبارتست از بالا رفتن کارایی و ظرفیت نظام برای پاسخگویی به نیازهای فزاینده و جدال های مشخص در جامعه، یا عبارتست از توانایی برای پایه ریزی و شکل دادن به بیشترین منابع داخلی و کسب قدرت ملی.(2) بدین ترتیب، توسعه سیاسی، توان دولت را برای بسیج و اختصاص منابع و تبدیل تقاضاها و حمایت ها (دروندادها) به نتایج و پیامدها و تصمیم گیریها و سیاست گذاری ها (خروجی های سیاست) افزایش داده و چنین توسعه ای را در خدمت حل مشکلات و انطباق حکومت و نظام سیاسی با محیط و تحقق اهداف ملی قرار می دهد. همانطوری که گفتیم توسعه سیاسی مقوله ای است که در برگیرندة حکومت مسئول (پاسخگو) و فراهم آمدن فرصت ها برای مشارکت مردمی از طریق اعمال آزادی، تشکیل انجمن ها و تشکل های مردمی می باشد. البته نکته قابل توجه اینکه پیوندهای میان پیشرفت اقتصادی و توسعه سیاسی را نمی توان نادیده گرفت، پیشرفت اقتصادی از طریق متغیرهای دخیل چون گسترش ارتباطات، توسعه سیاسی را تسهیل می دهد.(3) برای همین، توسعه سیاسی با سه دسته نظریه قابل تبیین می باشد.
الف) نظریاتی که توسعه سیاسی را با دموکراسی مترادف می دانند که در بحث توسعه سیاسی بر پارلمانتاری بودن نظام و انتخابات، کثرت گرایی، نظام رقابتی، اقتدار قانونی نظام یافته، آزادی مطبوعات و مشروعیت سیاسی تأکید دارند.
ب) نظریاتی که بر تغییر و توسعه سیاسی، تمرکز تحقیقاتی داشته و بر «تغییر و تحول و فراز و نشیب های تغییر»‌تأکید دارند و در این راستا برای توسعه سیاسی اصولی را بر می شمارند که به چند مورد آن اشاره می کنیم:(4)
1. آموزش مهم ترین رکن برنامه ریزی جامعه می باشد.
2. عموم مردم، منطق و شیوه های کار جمعی را بیاموزند.
3. تصمیم گیری مبتنی بر اصلاح نگری و اصلاح پذیری باشد.
4. انتخاب افراد (یا گزینش سیاسی) بر اساس رقابت و توانایی و لیاقت صورت گیرد.
5. قانون پذیری در میان مردم بنیادی باشد.
6 . هویت عمومی جامعه فوق العاده قوی و مستحکم باشد.
7. منافع هیأت حاکم با مصالح و منافع عمومی مردم همسو باشد.
8. دولت تنها منبع فرهنگ اجتماعی نباشد و نهادهای غیر دولتی در نظم اجتماعی مؤثر و فعال باشند و...
ج) نظریاتی که به تجزیه و تحلیل بحران ها (فرهنگ سیاسی، مشارکت، مشروعیت و...) و مراحل تسلسلی توسعه سیاسی پرداخته اند این نظریات بر کارکردهای اجتماعی در مسیر توسعه سیاسی، مانند پدیده ظرفیت اجتماعی ، سیاسی عدالت و تقسیم امکانات و منابع و نهایتاً سیاسی ـ اجتماعی، برخورد هیأت حاکم بر بحران مشروعیت تأکید دارند که روشنفکران غربگرا بیشتر از این منظر به توسعه سیاسی نگاه کرده اند.
بنابراین باید توجه داشت که برخی نظریه های توسعه سیاسی به دلیل طرفداری یک جانبه از ارزش های دموکراتیک لیبرالی توسعه سیاسی را پیشرفتی در جهت دموکراسی لیبرالی در نظر گرفته و توسعه سیاسی و به گونه ای تغییرناپذیر به ایجاد یک جامعه دموکراتیک لیبرالی خواهد انجامید، دانسته اند لذا به طور گسترده ای مورد انتقاد قرار گرفته اند.(5)

                                                                              نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. آکسفورد، ایان مک لین، فرهنگ علوم سیاسی، حمید احمدی، انتشارات میزان، ص 621 و 622.
2. لوسین پای، فرهنگ سیاسی و توسعة سیاسی، مجید محمدی، نامة فرهنگ ش 6 ـ 5، 1370، ص 40.
3. پیشین، ص 122.
4. ر. ک: سریع القلم، محمود، نشریة اطلاعات سیاسی، اقتصادی، ش 55 ـ 56، ص 26.
5. مایک راش، جامعه و سیاست، منوچهر صبوری، انتشارات سمت، ص 247.