آیا جمهوریت نوعی پیروی از غرب نیست؟ ...................................
ساعت ۱٢:٤٧ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٤ اسفند ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: آیا جمهوریت نوعی پیروی از غرب نیست؟ ،مشروعیت و حقانیت حکومت در اسلام ،جایگاه انتخابات و مقبولیت مردمی ،ان الحکم الا لله

آیا جمهوریت نوعی پیروی از غرب نیست؟ زیرا در اسلام اصیل و سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار علیهم السلام ـ هیچ کس از طریق انتخابات، انتخاب نشده است؟

پاسخ:

اصطلاح جمهوری در فلسفة سیاسی مفهومی ثابت و غیرقابل تغییر، ندارد.(1) و حتی در اسلام هم می توان جمهوریت را با محدودیت هایی جایگاه بخشید. بنابراین جمهوریت قابلیت مقید شدن و محدودیت را داراست. البته اگر مراد از جمهوریت این باشد که مشروعیت حکومت از آن مردم است. هیچ جایگاه اسلامی ندارد ولی اگر مراد عینیت بخشیدن به حکومتِ مشروعی که مشروعیتش از جانب خداوند است باشد جمهوریت نقش اساسی را دارا، است.(2)
مشروعیت و حقانیت حکومت در اسلام شیعی از آن خداوند است. این ادعا هم پشتوانة عقلی دارد و هم نقلی. چرا که انکار این مهم مستلزم انکار وحدانیت در ربوبیت تشریعی خداوند است.
خداوند در قرآن کریم حکم کردن را فقط از آن خود می داند ان الحکم الا لله(3) هیچ حکمی بجز حکم خدا نیست. در آیة شریفة دیگری می فرماید: مالهم من دونه من ولیٍ و لا یشرک فی حکمه احداً(4) نیست برای آنان غیر از خدا ولی و متصدی امری و احدی در حکم دادن شریک او نیست.»
حال که حاکم مردم باید منصوب خداوند باشد. جایگاه انتخابات و مقبولیت مردمی در حکومتی که مشروعیتش از جانب خداوند است، هیچ گاه مشروعیت آوری نیست، ولی از آن چیز که نباید غافل گشت این است که موافقت و استقبال مردم، عامل تحقق و به عینیت رسیدن حکومت مشروع دینی است زیرا در حاکمیت دو مرحله قابل تصور است:
1. اصل ثبوت مشروعیت حاکمیت و حکومت که از جانب خداوند است. 2. مرحلة بعد اعمال حاکمیت است که این مهم، توسط مردم امکان پذیراست و حاکم هر چند حکومتش مشروعیت داشته باشد، نمی تواند حاکمیت را با استفاده از زور بر مردم تحمیل کند.(5) مردم در تحقق حاکمیت حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله ـ هم نقش اساسی داشتند.(6) آن حضرت با زور حکومت را بر مردم تحمیل نمی کرد بلکه مردم با جان و دل آن را پذیرفتند. اگر مردم حکومت را نمی پذیرفتند حکومت اعمال نمی شد اما مشروعیتش محفوظ بود. در حکومت امامان معصوم هم امر بر همین منوال است. حکومت از آن خداوند است و او امامان معصوم را منصوب کرده است.
در اینجا مکانیزم اعمال حاکمیت بیعت مردم با آن بزرگواران است. از این رو حضرت علی ـ علیه السلام ـ چون مردم با او بیعت نکردند ایشان هم مطابق دستوری که از حضرت رسول گرفته بود مردم را به خودشان واگذاشت. در «کشف المحجه» از ابن طاوس نقل شده است، حضرت رسول خطاب به علی ـ علیه السلام ـ فرمود: «یابن ابی طالب لک ولاء امّتی فان و لوک فی عافیه و اجمعوا علیک بالرضا فقم بامرهم و ان اختلفوا علیک و فدعهم و ما هم فیه» «ای پسر ابوطالب ولایت بر امت من از آن توست پس اگر در سلامتی و آرامش پذیرای حکومت تو شدند و به حکومت تو رضایت دادند ادارة امور آنان را بر عهده بگیر و اگر در مورد تو اختلاف کردند آنان را به خودشان واگذار.»(7)
و خود حضرت می فرمایند (اگر حضور بیعت کنندگان نبود و با وجود یاران حجت بر من تمام نمی شد رشتة کار «حکومت» را رها می کردم)(8) به همین خاطر حضرت از پذیرش حکومت آنقدر خودداری کرد تا مقبولیتش به اکثریت قاطع رسید همة اینها دال بر این است که شرط تحقق حکومت مشروع حتی در زمان معصوم، مقبولیت مردم است. همچنین در زمان غیبت امام معصوم هم حکومت از آن خداوند است و فقیه واجد شرایط عهده دار این امر مهم می باشد. که در اینجا هم نقش مردم در عینیت بخشیدن به آن شرط اساسی است.
حال که مردم در عینیت بخشیدن به حکومت نقش مؤثر دارند. در حکومتی مثل جمهوری اسلامی ایران که مقبولیت حکومت با همه پرسی، محرز شده است و حاکمیت فقیه واجد شرایط، در حال اعمال است، حکمت برگزاری انتخابات اعم از ریاست جمهوری، مجلس و... چیست؟ 1. انتخابات مکانیزم تحقق امر مشورت در حکومت را فراهم می کند که به آن در اسلام بسیار تأکید شده است، آنقدر که 2 آیه و 200 حدیث در این خصوص وارد شده است.(9)
البته این مشورت در هر جا با دین منافات داشت. دین مقدم است. به خاطر همین مجلس شورای اسلامی بدون وجود شورای نگهبان قانونی نیست و همچنین رئیس جمهور منتخب مردمی، باید مورد تنفیذ رهبری قرار گیرد.

                                                                           نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. مصباح یزدی، محمدتقی، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، قم، مؤسسة آموزشی پژوهشی امام خمینی، ج 1، چاپ دوازدهم، سال 1380، ص 30.
2. ر.ک: همان، ص 20.
3. انعام:57.
4. کهف:26.
5. مصباح یزدی، محمدتقی، حکومت و مشورعیت، ص 53.
6. همان، ص 49.
7. ر.ک: برای توضیح بیشتر: ارسطا، محمد جواد، اهتمام بر آرای عمومی و دید مردم در نگاه علی ـ علیه السلام ـ ، حکومت اسلامی، شمارة 3، پاییز 1379، ص 114.
8. نهج البلاغه، خطبة 3.
9. ر.ک: سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، قم، مؤسسة علمی فرهنگی سیدالشهداء، چاپ 70، ص 212.