راههای دوری از ریا و دوروئی و خودنمایی ....
ساعت ۱:٠٧ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٧ دی ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: راههای دوری از ریا و دوروئی و خودنمایی

پاسخ:

شناخت انگیزه های خودنمایی می تواند کمک بسیار خوبی برای درمان آن باشد. در ابتدا با این انگیزه ها آشنا می شویم و بعد متناسب با هر کدام، راه حلی بیان می‌داریم. البته قبل از هر چیز لازم است بدانیم که خودنمایی می‌تواند در لباس علم، مهمانداری، ورزش و عبادت و... ظاهر شود.

الف: ستایش خواهی میل به خودنمایی، خواستاری جلب توجه کردن، دوستداری سرشناس شدن و مقبولیت اجتماعی از نیازهای عاطفی و روانی افراد به شمار می‌رود. اما در جوان این میل زنده تر و فعال تر است.(1)
درمان کلی: ما باید مراقب باشیم که این میل را به مسائل عبادی و بندگی سرایت ندهیم. اما در بقیه کارها تا حدی این میل پذیرفته شده است و حتی باعث رشد می گردد. مثلاً اشکالی ندارد که فرد با کار هنری و یا درخشیدن در یک کار این میل را ارضا کند. البته این کار باید به گونه انجام شود که باعث خودخواهی و غرور نشود.

ب: احساس حقارت ضعف ها و زبونی ها، کمبودها و نارسایی ها، ناداری ها و ناتوانی ها و بالاخره کاستی ها و عقب ماندگی ها در زندگی عموم افراد مسائلی هستند که آنان را به احساس کمتری و کوچکی و حقارت وا می دارد.(2) بعضی افراد برای جبران این کمبودها دست به «اعمال جبرانی» می زنند تا اعلام کنند که من چیزی کم ندارم و... . اما اغلب مشکلاتی به بار می آورد. فردی که از درون احساس پوچی می‌کند به هر ترفندی چنگ می زند تا از آن نجات یابد. امّا همه بی فایده اند. او بیشتر تلاش می کند به دیگران بنمایاند که چیزی کم ندارد(3) و این خودنمایی و تظاهر را در لباس، گفتار و نوع کلمات، شیوه های رفتاری حتی در عبادات نشان می دهد.
درمان: از منظر روانشناسی عقده حقارت از وجود نقص در بدن، محرومیت روحی و مادی، رفتار خشن اطرافیان، لغزش های اخلاقی و تداعی و تجدید خاطر آنها و وجود یک خاطره تلخ و حادثه غمبار رخ می دهد. البته همیشه عقده حقارت به شکل خودنمایی و تظاهر خود را نشان نمی دهد. گاهی باعث گوشه نشینی، خودخوری و سرانجام افسردگی می گردد.(4)
در درمان باید به این نکته توجه داشت که:
1. احساس حقارت زنگ خطر و موهبتی است که انسان را می تواند آگاه کند تا او با اراده خود دنبال حل مشکل بر آید.
2. عقده حقارت وقتی است که انسان در ابتدا احساس حقارت می کند و اگر در پی درمان بر نیاید، در نتیجه آن را قبول می کند و برای خود بازگو می کند.
در واقع، احساس حقارت نتیجه آن، ادراک حقارت و ثمره ادراک حقارت، ایجاد عقده حقارت در انسان می باشد.
دکتر ب رامینس می گوید: «هنگامی که به حقارت و عدم کفایت خود معتقد شدیم خود را زندانی کرده ایم».(5)

بهترین راه درمان در این قسمت: 1. انسان لازم است از خود و استعدادهایش ارزیابی بالایی کند. سرمایه و توانایی های ما محدود نیست اگر نقصی در جسم و روحمان داریم، سعی کنیم استعدادهای بالقوه مثبتمان را بسیج کنیم و به خود حرکت دهیم. موفقیت های جانبازان، معلولین و... سرمشق ماست.
2. گاهی فراموشی گذشته، نعمت است. این امر باعث آرامش خاطر انسان می شود. گاهی لازم است انسان با مشکلات کنار بیاید، گذشته تلخ خود را فراموش کند و واقع بین باشد تا درمان شود.
3. جایگزین کردن افکار مثبت در ذهن، تلقین مثبت، استفاده از کلمات با بار هیجانی مثبت (عدم همنشینی با افراد منفی باف) از راه های موثر درمان خود کم بینی است.
4. تلاش و کار (بهترین درمان است)، کار، جسم را ورزیده و روح را بانشاط می کند. امروزه کاردرمانی یکی از درمان های موفق در افسردگی، اضطراب، حقارت و... به شمار می رود.(6)

ج: اختلال شخصیت نمایشی ویژگی اصلی این اختلال، رفتار توجه طلبانه و هیجان پذیری «مفرط و فراگیر» است. این الگو در اوایل بزرگسالی و در زمینه های گوناگون ظاهر می شود از جمله اختلال های دیگری که جنبه تظاهر دارد. اختلال شخصیت خودشیفته و اختلال ساختگی (تمارض) است.(7)
درمان: این بیماری ها با مراجعه به مشاوره های روانشناسی و انجام تمرین های خودیاری ای که مشاور به انسان می دهد قابل درمان است این قسم (اختلالات شخصیت نمایشی، خودشیفته و ساختگی) از موارد قبلی بسیار وخیم تر است که روان درمانی و گاهی دارودرمانی می طلبد و اراده فرد و کمک اطرافیان در حل این مشکل بسیار مهم است.

د: جلب منفعت و دفع ضرر گاهی انسان برای کسب منفعت و دفع ضرر دیگران تظاهر و خودنمایی و ریا می کند. در کارهای خیر لازم به ظاهرسازی دروغین نیست. اما برخی برای جلب منفعت و دفع خطر و ضرر از این ترفندها کمک می گیرند ( یکی از راه هایی که دشمن و شیطان از آن برای فریب استفاده می کند همین راه است)
طبق آنچه گفته شد باید گفت که ریا و تظاهر مذموم اغلب به علت احساس حقارت، عدم ارزشمندی و عزت نفس، غفلت از استعدادهای بالفعل و بالقوه،و فزون خواهی و هوای نفس پدید می آید. حضرت علی ـ علیه السلام ـ می فرمایند: «نفاق المرء من ذل یجده فی نفسه».(8) دورویی و تظاهر فرد از احساس کوچکی ای است که فرد در خود احساس می کند.

برخی از راه های دیگر درمان 1. توجه به جایگاه و مقام و منزلت خود، مثل خلیفه الله بودن، مسجود ملائک شدن.
رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند
بنگر تا چه حد است مکان آدمیت
2. صلوات بر پیامبر و اهل بیت ـ علیهم السلام ـ . پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمودند: «صلوات بر من و اهل بیتم نفاق را زائل می کند».(9)
3. توجه به اینکه ریا لذت آنی و رضایت مخلوق را در پی دارد که هر دو گذراست. ولی اخلاص، لذت عقلی و رضایت خداوند و کمال فرد را در پی دارد که جاوید و ماندگار است.
4. توجه به توبیخ خداوند در قیامت که به بنده اش می گوید: «ثواب عملت را از آن کسی بخواه که برایش عمل انجام دادی».(10)
5. فرد ریاکار چون تعارضی در درون (وجدان) و رفتار بیرونی دارد، اعمالش را به طور واضح (اغلب اوقات) ریاکارانه انجام می دهد برای همین بیشتر مردم به او با دید منفی نگاه می کنند و او از محبوبیت دلخواهش برخوردار نمی شود.
6. مبارزه با خودخواهی: صفات منفی ریشه در خودخواهی دارند(11) اگر با خود صفت (ریا) به تنهایی مبارزه شود و حس خودخواهی باقی مانده باشد باز هم صفت ریا از آن رشد می کند (خودخواه نباشیم).
7. کوشش در تقویت فضائل و انجام عبادات، چون هر قدر کفه فضایل سنگین تر شود کفه رذایل سبک تر و بی وزن تر می گردد (تقویت فضائل = تضعیف رذائل)(12)
8. معاشرت با افراد مخلص، که او باعث تقویت روحی انسان می شود و خود یک الگوی عملی زنده برای حرکت ماست.
9. دعا و توسل به اهل بیت ـ علیهم السلام ـ جهت خلاصی از شرّ شیطان و هوای نفس و درخواست توفیق عمل خالصانه.
10. ازدیاد بینش و آگاهی درباره هدف خلقت، حقیقت عبودیت، صفات خدا و... .
11. خودتشویقی هنگام انجام عمل خالصانه و خودتنبیهی هنگام تظاهر به انفاق کردن، کمک اضافی به پدر و مادر در کارهای منزل.
12. تلقین این که عمل ریاکارانه عمل پوچی است.
13. ذکر گفتن مدام (باعث غفلت زدایی می گردد) صلوات، لا اله الا الله و... .
14. توجه به اینکه حقیقت ریا، استهزاء و تمسخر خداست (ندیدن و لحاظ کردن خدایی که ناظر است).(13)

                                                                                   نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. قائمی، علی. دنیای جوان، انتشارات سازمان ملی جوانان، ص 140.
2. صادقی اردستانی، احمد. نیازهای جوانان، قم، نشر خرم، 1376، ص 231.
3. آدلر می گوید: «خودنمایی واکنش است در برابر احساس حقارت واقعی یا خیالی»، اکبری، محمود، خود و ناخود، نشر سماء، 1381، ص 154.
4. نیازهای جوان، ص 232.
5. همان، ص 249-245، (اقتباس).
6. همان، ص 249-245، (اقتباس).
7. نیکخو، محمدرضا. اختلال های روانی DSM-4-IR، انتشارات سخن، 1381، ص 7680 و 1044 و 1039 اقتباس.
8. محمدی ری شهری، میزان الحکمه، چهار جلدی، قم، دارالحدیث، جلد 4، ص 3338.
9. همان، الصلاة علی و علی اهل بیتی تذهب بالنفاق.ص 3344.
10. ر.ک: معراج السعاده.
11. سادات، محمدعلی. اخلاق اسلامی، نشر سمت، 1368 چاپ ششم،، ص 265 (اقتباس).
12. همان، ص 266.
13. قمی، عباس. خلاصه معراج السعاده، مؤسسه در راه حق.