چرا خداوند از حضرت عیسی به عنوان «کلمه» یاد می کند که به مریم القاء شد
ساعت ٧:۳۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۳ دی ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: عنوان «کلمه»

پاسخ:

«کلمه» از نظر لغت بر لفظ معنادار اطلاق می شود چه این لفظ مفرد باشد مثل اسم و فعل و حرف و چه این که جمله ناقص باشد. اما در اصطلاح قرآن کلمه ای که به خدا نسبت داده شده به چیزی گفته می شود که اراده خداوند توسط آن ظاهر گردد مثل کلمه ایجاد که خداوند هر گاه آن را اراده کند با گفتن «کن» اراده می کند.(1)
در قرآن کریم عبارت «کلمه» در آیات متعددی به خداوند نسبت داده شده که مراد از آن ها قول و سخن می باشد. مثلا در آیات لامبدل لکلمات الله.(2) لا تبدیل لکلمات الله(3) یحق الحق بکلماته(4) و آیات دیگر به معنای قول و سخن می باشد.(5)
کلمه به معنای مخلوق نیز به کار رفته است مثلا در آیه قُل لَّوْ کانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِّکلِمَاتِ رَبِّی لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَن تَنفَدَ کلِمَاتُ رَبِّی... اگر دریاها برای (نوشتن) کلمات پروردگارم مرکب شود، دریاها پایان می گیرد، پیش از آن که کلمات پروردگارم پایان یابد.»(6) کلمات به معنای مخلوقات می باشد.(7)
اما در خصوص حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ عنوان «کلمه» در دو آیه اطلاق شده است. در یکی از این آیات آمده است: «به یاد آورید هنگامی را که فرشتگان گفتند: ای مریم خداوند تو را به کلمه ای از طرف خودش بشارت می دهد که نامش مسیح، عیسی بن مریم است.»(8) و در آیه دیگر می فرماید: «ای اهل کتاب، در دین تان غلوّ و زیاده روی نکنید و درباره خدا غیر از حق نگویید مسیح عیسی بن مریم فقط فرستاده خدا است و کلمه اوست که او را به مریم القا نمود و روحی از او بود. بنابراین به خدا و پیامبران او ایمان آورید و نگویید خداوند سه گانه است»(9)
در این آیه شریفه خداوند با بیان چند نکته بطلان عقاید مسیحیان نسبت به حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ را به اثبات رسانده و الوهیت او را نفی نموده است. به این معنا که عیسی فرزند مریم بود و از او متولد شد و او فرستاده و رسول خدا بود. سومین چیزی را که خداوند برای بطلان عقاید مسیحیان ذکر می کند این است که او کلمه خدا بود که به مریم القا شد.(10)
درباره این که چرا به حضرت مسیح ـ علیه السلام ـ کلمه گفته شد، در میان مفسران سخنان، بسیار است و اقوال مختلفی ذکر شده است.
برخی گفته اند به این جهت به حضرت مسیح ـ علیه السلام ـ کلمه گفته شده که انبیاء گذشته و یا لااقل انبیاء بنی اسرائیل بشارت منجی گری او را داده بودند. عده دیگری گفته اند به عیسی کلمه گفته شد، زیرا او بیان کننده مراد خداوند در تورات و بیان کننده تحریفات آن بوده و بازگو کننده آن چه که بنی اسرائیل در آن ها اختلاف داشته اند بوده است. برخی هم گفته اند که مراد از کلمه درباره حضرت مسیح ـ علیه السلام ـ همان بشارت است یعنی کلمه به معنای بشارت می باشد.
علاّمه طباطبایی هیچ کدام از این نظریات را نپذیرفته و می فرماید: مراد از «کلمه» خود حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ می باشد از جهت این که او «کلمه الایجاد» به معنای «کن» است یعنی حضرت مسیح ـ علیه السلام ـ با «کن تکوینی خداوند» خلق شده است. هر چند تمام انسان ها با این کلمه خلق شده اند لکن ولادت سایر انسان ها به صورت طبیعی و از مجرای اسباب و عوامل عادی می باشد اما حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ بدون واسطه اسباب تدریجی و عوامل طبیعی و عادی به مجرد «کلمه تکوین» خلق شده است. پس او نفس کلمه است.
آیه إِنَّ مَثَلَ عِیسَی عِندَ اللّهِ کمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثِمَّ قَالَ لَهُ کن فَیَکونُ.(11) مَثَل عیسی در نزد خدا همچون آدم است که او را از خاک آفرید و سپس به او فرمود: موجود باش، او هم فورا موجود شد، این قول را تأیید می کند.(12) در تفسیر نمونه هم به این قول اشاره شده و گفته است که: بیش تر به نظر می رسد که علت نام گذاری حضرت مسیح به «کلمه» همان تولد فوق العاده او باشد که مشمول آیه إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَیْئًا أَنْ یَقُولَ لَهُ کنْ فَیَکونُ.... فرمان او چنین است که هر گاه چیزی را اراده کند، تنها به آن می گوید «موجود باش» آن نیز بی درنگ موجود می شود.»(13) هر چند در این تفسیر گفته شده که ممکن است علت این تعبیر درباره حضرت مسیح ـ علیه السلام ـ این باشد که کلمه در اصطلاح قرآن به معنای مخلوق است. از آن جا که مسیح ـ علیه السلام ـ یکی از مخلوقات خدا است، عنوان کلمه بر او اطلاق گردید. تا در ضمن، پاسخی به مدعیان الوهیت عیسی ـ علیه السلام ـ نیز باشد.(14)
این که خداوند می فرماید: و کلمته القاها الی مریم معنایش این است که کلمه «کن» را به مریم بتول القا کرد و بدون اسباب عادیه، مسیح ـ علیه السلام ـ را در شکم حضرت مریم به وجود آورد و روی این جهت، اسم «کلمه» اختصاص به او پیدا نموده است. و به دنبال آن می فرماید: «و روح منه» و روح هم امر خدا است زیرا خداوند فرموده است قل الروح من امر ربّی(15) و چون عیسی ـ علیه السلام ـ کلمه «کن تکوینی» است و «کن» هم امر است سپس او روح هم می باشد.(16) و بدین روی به روح الله نیز معروف می باشد.
پس علت نام گذاری حضرت مسیح ـ علیه السلام ـ به «کلمه» این است که آن حضرت به امر مستقیم خداوند با کلمه «کن تکوینی» ایجاد شده و اسباب عادی و طبیعی در خلقت او نقش نداشته است.

                                                                   نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. ر.ک، طباطبائی، محمد حسین، المیزان، 3: 192، قم، موسسه نشر اسلامی.
2. انعام : 34.
3. یونس :64.
4. انفال : 7.
5. المیزان، 1 :269.
6. کهف : 109.
7. ر. ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، 1374ش، ج2، ص548.
8. آل عمران : 45.
9. نساء : 171.
10. تفسیر نمونه، همان، ج4، ص 222.
11. آل عمران : 59.
12. المیزان، همان، ج3، ص193.
13. یس : 82.
14. ر.ک: تفسیر نمونه، همان، ج2، ص548 و ج4، ص222.
15. اسرأ : 85.
16. المیزان، همان، ج5، ص149.