حقیقت حکمت‏
ساعت ۱٠:٠٢ ‎ب.ظ روز جمعه ٩ دی ۱۳٩٠   کلمات کلیدی:

قال الصّادق علیه السّلام: الحکمة ضیاء المعرفة، و میراث التّقوى، و ثمرة الصّدق.

حضرت امام صادق علیه السّلام مى‏فرماید: حکمت، که عبارت از کردار نیکو و گفتار درست است، سبب جلا و روشنى معرفت است. یعنى: ظهور معرفت الهى به کردار و گفتار درست است و به قدر معرفت الهى، افعال و اعمال نیکو از کس‏ صادر مى‏شود. و نیز حکمت، به معنى مذکور، میراث تقوى و میوه صدق و راستى است. حاصل آن که معرفت بى‏حکمت، بى‏نور است، و تقواى بى‏حکمت، بى‏فایده است، و راستى بى حکمت، بى حاصل و بى‏نتیجه است و ثمر ندارد.

و لو قلت: ما أنعم الله على عبد من عباده بنعمة اعظم و أنعم و ارفع و أجزل و ابهى من الحکمة، لقلت صادقا.

یعنى: اگر بگویم من: هیچ نعمت از نعمتهاى الهى از براى آدمى نیست عظیم‏تر و نرم‏تر و بلندتر و جزیل تر و بهتر از حکمت، راست گفته‏ام.

قال الله عزّ و جلّ: یُؤْتِی الْحِکْمَةَ من یَشاءُ. (بقره- 269) خداوند عالم در قرآن مجید فرموده است که: مى‏دهد خداى تعالى حکمت را، که آن علمى است که به آن علم، میان القاى رحمانى و وسوسه شیطانى، تمیز توان کرد، هر که را که مى‏خواهد از کسانى که طالب رشادند. و یا مراد به «حکمت»، تحصیل علم است و انفاق علم و عمل به آن، تا بدانند که چه مى‏باید کرد، و چه مى‏توان گفت؟ و به که مى‏توان گفت؟ و که قابل تعلیم است؟ و از حضرت صادق علیه السّلام روایت است که: مراد به «حکمت» در این آیه، علم قرآن است و علم فقه. و در حدیث نبوى صلّى الله علیه و آله وارد شده که آن حضرت فرمودند که: حق تعالى به من عطا فرمود از حکمت، قرآن را و هیچ خانه‏اى نباشد که در او چیزى از حکمت باشد و تلاوت به او نکنند، مگر آن که آن خانه خراب و ویران شود، پس فقیه شوید در دین و تعلیم گیرید و نادان ممیرید.

وَ من یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً (بقره- 269).

یعنى: هر که را دادند حکمت، که علم دین است، پس به درستى که داده‏اند او را نیکوئى بسیار. چه او جامع خیر دنیا و عقبى است، و چون خداى تعالى مال دنیا را اندک خوانده که: قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ (نساء- 77) و علم دانش را به بسیارى خیر صفت کرده که: فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً، (بقره- 269) پس عالم باید که اهل دنیا را ملازمت نکند و داغ خدمت ایشان بر جبین احوال خود نکشد که او را خیر کثیر داده‏اند و آنان را متاع قلیل.

وَ ما یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ. (بقره- 269) و پند پذیر نمى‏شوند به آن چه مذکور شد از آیات روشن و موعظه‏هاى حسن، مگر صاحبان عقل خالص از متابعت هوا و هوس. چنانکه مى‏فرماید که: اى لا یعلم ما أودعت و هیّات فی الحکمة الاّ من استخلصته لنفسی، و خصصته بها.

یعنى: نمى‏داند و راه نمى‏برد به کمالات و فواید قرآن که حکیم على الاطلاق در او ودیعه گذاشته است و مهیّا نموده، مگر آنان که اختصاص یافته‏اند به توفیق الهى به پاکى نفس، و نیست در نفس ایشان غیر محبّت الهى و قرب به جناب او.

و الحکمة هی النّجاة.

مى‏فرماید که: حکمت علمى است که نجات دهنده است آدمى را از سخط و غضب الهى. و در بعضى از نسخه‏ها به جاى «النّجاة»، «الکتاب» است و بنا بر این نسخه مراد از حکمت قرآن عزیز است، چنانکه بیشتر مذکور شد.

و صفة الحکیم الثّبات عند اوائل الامور، و الوقوف عند عواقبها، و هو هادى خلق الله إلى الله تعالى.

مى‏فرماید که: صفت حکیم آن است که هر گاه امرى و حادثه‏اى به او رو دهد، در اوّل، تزلزل و اضطراب بهم نرساند، و در عاقبت به هر چه رو دهد راضى باشد، و شکر الهى بجا آرد، و هدایت و راهنمائى مردم کند، و ایشان را به جانب خدا خواند.

قال رسول الله صلّى الله علیه و آله: لان یهدى الله على یدیک عبدا من عباده، خیر لک ممّا طلعت علیه الشّمس من مشارقها إلى مغاربها. حضرت پیغمبر صلّى الله علیه و آله مى‏فرماید که: هدایت کردن تو بنده‏اى از بندگان خدا را به راه حقّ، بهتر است و فاضل‏تر است نزد پروردگار از هر چه آفتاب بر وى تابد از مشرق تا به مغرب.

                        ترجمه مصباح الشریعة،شهید ثانی ، ص:593 -  597