تفاوت وضوى شیعه و اهل سنت‏
ساعت ٦:٤٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٥ دی ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: تفاوت وضوى شیعه و اهل سنت‏

آیا در کتاب‏هاى اهل سنت مانند صحاح سته (کتاب‏هاى شش‏گانه اهل‏ سنّت)، روایاتى وجود دارد که نشان دهد پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله دقیقاً مانند ما پیروان اهل‏بیت: وضو مى‏گرفته، و نماز مى‏خوانده است؟ تفاوت در نمازهاى اهل تشیع و تسنن از چه زمانى و به چه دلیلى پا گرفت؟

شکى نیست که مسلمانان در صدر اسلام همانند پیامبر وضو مى‏گرفتند و نماز مى‏خواندند و اختلافى بین آنان نبود. از برخى روایات استفاده مى‏شود که اختلاف در وضو از زمان عثمان (خلیفه سوم) و به وسیله او به وجود آمد؛ چنان که نقل شده است عثمان عده‏اى از اصحاب را جمع کرد و همانند اهل سنت وضو گرفت یعنى به جاى مسح، پاهایش را شست و گفت: دیدم که پیامبر صلى الله علیه و آله همین گونه وضو گرفت و عده‏اى از اصحاب مانند: طلحة بن عبداللَّه، عبداللَّه بن مسعود، محمدبن‏ابى‏بکر و ...

نیز به او اعتراض کردند و به او نسبت بدعت دادند، اما نتیجه‏اى نبخشید، چنان که بدعت‏هاى دیگرى نیز به وجود آوردند. «1»

روایات در این‏باره از پیامبر صلى الله علیه و آله به صورت مختلف نقل شده است؛ روایات اهل سنت حاکى از این است که پیامبر مثل آنان وضو مى‏گرفته و نماز مى‏خوانده است؛ چنان‏که نقل مى‏کرده‏اند که پیامبر صلى الله علیه و آله هنگام نماز دست راست را روى دست چپ قرار مى‏داده است (مانند اهل سنت) و بعد از سوره حمد، آمین مى‏گفته است و ... «2»، ولى روایات شیعه حاکى از آن است که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مثل شیعه وضو مى‏گرفته و نماز مى‏خوانده است؛ چنان‏که قرآن کریم درباره وضو مى‏فرماید: «یأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَوةِ فَاغْسِلُواْ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَیْنِ» « مائده، آیه 6»؛ اى کسانى که ایمان آورده‏اید! چون به [عزم‏] نماز برخیزید، صورت و دست‏هایتان را تا آرنج بشویید و سر و پاهایتان را تا مفصل [یا برآمدگى پشت پا] مسح کنید.

آیه یاد شده بر واجب بودن کارهایى در وضو دلالت دارد:

1. شستن صورت: محدوده و مقدار شستن صورت در آیه توضیح داده نشده، ولى طبق روایات معتبر، حد آن از طرف طول، از رستنگاه مو تا چانه و از طرف عرض، آن‏چه در میان انگشت وسط و ابهام (انگشت شصت) قرار مى‏گیرد، مى‏باشد. «3»

2. شستن دو دست: طبق آیه «الى المرافق» دست‏ها باید تا آرنج شسته شود، لیکن آیه نسبت به شستن از پایین به بالا یا از بالا به پایین ساکت است، ولى شستن طبیعى از بالا به پایین است و روایات وارده از اهل‏بیت‏ نیز شستن آرنج به طرف سرانگشتان را بیان مى‏کند. «4»

3. مسح سر: «و امسحوا بروؤسکم». طبق صریح برخى روایات و تصریح بعضى از اهل لغت حرف «ب» به معناى تبعیض مى‏باشد؛ یعنى قسمتى از سر را مسح کنید که در روایات محلّ آن به یک چهارم جلوى سر معین شده است. «5»

4. مسح دو پا: «و امسحوا بروؤسکم و أرجلکم إلى الکعبین» قرار گرفتن «ارجلکم» در کنار «روؤسکم» گواه بر این است که پاها نیز باید مسح شود. «6»

 «کعب» هم به معناى برآمدگى پشت پا و هم به معناى غوزک مفصل مى‏باشد، یعنى نقطه‏اى که استخوان ساق پا با استخوان کف پا مربوط مى‏شود بیان شده است. «7» و در آیه شریف به معناى نخست است و گواه آن، کلمه «الکعبین» در آیه است که تثنیه است نه جمع.

بنابراین، پر واضح است که وضو و نماز خواندن رسول‏اکرم صلى الله علیه و آله نیز مثل همین وضویى بوده که شیعه مى‏گیرد، زیرا بعد از رسول‏اکرم صلى الله علیه و آله امامان معصوم: و فرزندان به حق رسول‏اکرم صلى الله علیه و آله مى‏توانند بیان‏گر سیره راستین جدّشان باشند و آن‏چه از امامان به ما رسیده، نیز بیان‏گر همین وضو و نمازى است که علماى شیعه به آن اعتقاد دارند. [علماى شیعه نیز احکام و فروعات دین را از روایات امامان علیه السلام گرفته‏اند]؛ مثلًا در روایتى از زراره و بُکیر نقل شده که از امام‏باقر علیه السلام درباره وضوى رسول‏اکرم صلى الله علیه و آله پرسیدند. حضرت فرمان داد ظرف آبى آوردند دست راست خود را در آب فرو برد، مشتى از آن آب را برگرفته و به صورت خود ریخت و صورت خود را با آن شست؛ سپس دست چپ خود را در آب فرو برد و مشتى از آن گرفت و به ساعد خود [یعنى از مرفق به پایین‏] ریخت و دست راست خود را با آن شست، ولى همواره دست را از بالا به پایین کشید و هیچ‏گاه از پایین به طرف مرفق نکشید، نه در دست راست و نه در دست چپ؛ سپس با کف دست راست خودجلوى سر و روى پا را مسح کرد و آنگاه با دست چپ همان کرد که دست راست کرد، .... «8»

اهل تسنن، نیز این گونه وضو گرفتن را خلاف آیه و باطل ندانسته‏اند؛ چنان‏که فخر رازى، از دانشمندان اهل تسنن، در ذیل آیه شش مائده و در مسئله 33 مى‏نویسد: فقها، عموماً شستن از آرنج به طرف سرانگشتان را مخلّ به صحت وضو نمى‏دانند، ولى آن را مخالف سنت برمى‏شمارند.

 

__________________________________________________

(1). ر. ک: على شهرستانى، وضوء النبى، ص 58- 88؛ جعفر سبحانى، اضواء على عقائد الشیعة الامامیة، ص 491 و 492

(2). ر. ک: اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعة، ج 3، ص 181- 364؛ جعفر سبحانى، الاعتصام‏بالکتاب و السنة؛ ابن حزم، المحلّى بالاثار، ج 3، دارالفکر

(3). شیخ حرّ عاملى، وسائل‏الشیعة، ج 1، ص 403، باب 17 من ابواب الوضوء

(4). همان، ص 405، باب 19 من ابواب الوضوء

 (5). همان، تفسیرنمونه، ج 4، ص 286؛ همان، وسائل الشیعة، ص 410، باب 22

 (6). همان، تفسیر نمونه‏

 (7). سیدعلى‏اکبر قرشى، قاموس قرآن، ج 6، ص 117 و 118

 (8). کلینى، فروع کافى، ج 3، ص 25- 26، ح 4؛ براى مطالعه بیشتر ر. ک: همان، وسائل الشیعة، باب 15 از ابواب کیفیت وضوء

                        پرسمان قرآنى نماز، ص:139 -  142