فلسفه وضو و غسل چیست؟
ساعت ٦:٤٧ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٥ دی ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: فلسفه وضو و غسل چیست؟ ،احکام شرعى دو گونه‏ اند:

احکام شرعى دو گونه‏ اند: 1- دسته‏اى که برخى از حکمت‏هاى آنها در قرآن و روایات اسلامى بیان شده است؛ مانند روزه که یکى از حکمت‏هاى آن را قرآن پرهیز از گناه دانسته است (بقره، آیه 183).

2- احکامى که در آیات و روایات اشاره‏اى به فلسفه آنها نشده و یا دست‏کم به دست ما نرسیده است. در این موارد ممکن است با دلیل‏هاى عقلى یا تجربى به بخشى از آنها پى‏ببریم، ولى چون علم و عقل ما محدود است نمى‏توانیم فلسفه کامل آن را به دست آوریم. البته این بدان معنا نیست که انجام کار را بر دانستن حکمتش مبتنى کنیم، بلکه روحیه بندگى خداوند اقتضا مى‏کند تا فرمان‏بردار بى‏چون و چراى پروردگار خود باشیم و هر دستورى را- هر چند بدون آگاهى از حکمت آن- اطاعت کنیم و این‏ به معناى تقلید کورکورانه نیست، چرا که فرض این است که پروردگار خود را به خوبى مى‏شناسیم و مى‏دانیم که هرگز فرمانى را به زیان بنده‏اش صادر نمى‏کند، بلکه تمام احکام الهى براى رساندن او به کمال و تأمین سعادت و خوش‏بختى او در آخرت است و هر دستورى به ما دهد، صلاح و خیر ما را در آن دیده است. هم‏چنان که یک بیمار چون مى‏داند پزشک معالجش خیر و صلاح او را مى‏خواهد و در پى بهبودى بیمارى اوست، داروهایى را که برایش تجویز کرده است مصرف مى‏کند، بدون این‏که از حکمت آنها آگاهى داشته باشد. «1»

درباره حکمت و فلسفه وضو و غسل نیز همه حکمت‏هاى آنها براى ما روشن نیست، لیکن دست‏کم دو فایده روشن مى توان براى آنها بیان کرد:

نخست: فایده بهداشتى؛ از نظر بهداشتى، شستن دست‏ها و صورت، آن هم پنج بار در شبانه روز، اثر قابل ملاحظه‏اى بر نظافت بدن دارد، ضمن این که تماس آب با پوست بدن در تعادل اعصاب بسیار مؤثر است.

دوّم: فایده اخلاقى و معنوى؛ از نظر اخلاقى و معنوى نیز چون این عمل با قصد قربت و براى خدا انجام مى‏شود، اثر تربیتى دارد و به یک معنا انسان با انجام وضو از فرق سر تا قدم، در راه اطاعت خدا گام بر مى‏دارد.

امام رضا علیه السلام فرمود: فرمان به وضو، براى این است که بندگان هنگام ملاقات خدا پاک باشندو دستورهاى او را به کار بندند؛ از آلودگى‏ها و نجاست‏ها بر کنار شوند؛ علاوه بر این، وضو سبب مى‏شود که آثار خواب و کسالت از انسان برطرف شده و قلب براى قیام در پیشگاه خدا نور و صفا یابد. «2»

غسل نیز فلسفه مشابهى دارد و طهارت و پاکى بدن از آلودگى‏ها در آن نهاده شده و مانند عبادت، سبب تقرب الهى و رشد معنویت انسان است. البته برخى مى‏گویند: موضع خاصى در غسل نجس شده و شستن همان موضع باید کافى باشد، پس چرا همه بدن را باید شست؟

درپاسخ باید گفت: از نکاتى که دانشمندان مى‏گویند و هم‏چنین روایتى که از امام رضا علیه السلام نقل شده است استفاده مى‏شود که جنابت، همه بدن را تحت تأثیر قرار مى‏دهد، نه موضع خاصى را، لذا شستن همه بدن لازم است. «3»

این مطالب از آیه 6 سوره مائده نیز استفاده مى‏شود: «مَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مّنْ حَرَجٍ وَلکِن یُرِیدُ لِیُطَهّرَکُمْ»؛ خدا نمى‏خواهد براى شما مشکل ایجاد کند، بلکه مى‏خواهد شما را پاک سازد. «4» هم‏چنین انسان وقتى در محضر بزرگى قرار مى‏گیرد، خود را آراسته و نظیف مى‏نماید و شرف‏یابى به محضر خدا به طهارت و نظافت نیاز دارد که با غسل و وضو تأمین مى‏شود.

__________________________________________________

(1). محمدحسن نجفى، جواهرالکلام، ج 26، ص 38

 (2). حرّعاملى، وسائل الشیعه، ج 1، ص 257؛ ناصر مکارم شیرازى، پرسش و پاسخ، ص 397

 (3). همان، وسائل الشیعه، ج 1، ص 466؛ همان، پرسش و پاسخ، ص 399

 (4). برگرفته از تفسیرنمونه، ج 4، ص 291

                                                     پرسمان قرآنى نماز، ص:137 -  138