تاریخچه پیدایش نماز
ساعت ٩:۱٦ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: تاریخچه پیدایش نماز ،سوت کشیدن و کف زدن

نماز از چه زمانى به وجود آمد؟ آیااز اول خلقت برانسان واجب بوده یا تنها مسلمانان مأمور به آن بوده‏اند، اگر وجود داشته کیفیت وکمیت آن چگونه بوده است؟

یکى از چیزهایى که همه پیامبران الهى به آن دعوت مى‏کردند «پرستش خداوند» است. قرآن کریم از زبان پیامبران نقل مى‏کند که به امّت‏هایشان مى‏گفتند: «اعبدوا اللَّه»؛ خدا را پرستش کنید (مائده، آیه 72 و 117؛ اعراف، آیه 59 و 65 و 73 و 85؛ هود، آیه 50 و 61 و 84 و ...). اصل عبادت و پرستش خداوند در همه شریعت‏هاى الهى وجود داشته، ولى شکل و کیفیت آن متفاوت بود.

از قرآن ‏کریم استفاده مى‏شود که‏ نماز در امّت‏هاى پیشین هم بوده است؛ همه پیامبران از حضرت آدم تا حضرت خاتم نماز مى خواندند، اما از چگونگى آن اطلاع دقیقى در دست نیست. خداوند متعال خطاب به‏ حضرت موسى‏ علیه السلام مى‏فرماید: «إنّنى أنا اللَّه لآإلهَ إلّا أنا فاعبدنى و أقم الصّلوة لذکرى» « طه، آیه 14»

؛ من «اللَّه» هستم، معبودى جز من نیست؛ مرا بپرست و نماز را براى یاد من بر پادار.

هم‏چنین قرآن کریم به نقل از حضرت عیسى‏ علیه السلام مى‏فرماید: «و جعلنِى مبارَکًا أینَ ما کُنتُ و أوصنى بالصّلوة و الزَّکوة مادُمتُ حیًّا» « مریم، آیه 31»؛ و مرا وجودى پر برکت قرار داده، در هر کجا باشم و [خداوند] مرا به نماز و زکات توصیه کرده مادامى که زنده‏ام.

از این آیات شریف روشن مى‏شود که نماز در مکتب دو پیامبر بزرگ الهى- موسى‏ و عیسى‏ علیهما السلام- وجود داشته همان‏گونه که در مکتب دیگر پیامبران بوده است، چنان‏که درباره حضرت شعیب علیه السلام آمده است: «قالوا یشعیب أصلوتکَ تأمرک أن نَّترک ما یعبد ءابآؤنآ» « هود، آیه 87»؛ گفتند: اى شعیب! آیا نمازت به تو دستور مى‏دهد که آنچه را پدرانمان مى‏پرستیدند، ترک کنیم .... و نیز از زبان حضرت اسماعیل، مى‏فرماید: «وَ کَانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَوةِ وَ الزَّکَوةِ وَ کَانَ عِندَ رَبّهِ مَرْضِیًّا» «. مریم، آیه 55»؛ او همواره خانواده خود را به نماز و زکات دعوت مى‏کرد و همواره مورد رضایت پروردگارش بود.

بنابراین هیچ شریعت و دینى، از نماز جدا نبوده، گرچه صورت‏ ظاهرى آن، تفاوت داشته است. زرتشتیان، پنج نماز دارند که در هنگام طلوع آفتاب و ظهر و عصر و اوّل شب و هنگام خواب، بپا مى‏دارند. «1»

یهودیان در ساعت سوم و ششم و نهم روز و اوّل و آخر شب و هنگام تناول غذا، دعاهایى دارند «2». مسیحیان، روز یک‏شنبه و برخى روز شنبه در کلیسا جلسه دعاى دسته‏جمعى تشکیل مى‏دهند.

اما باید توجه داشت که آنچه امروزه، پیروان حضرت موسى‏ علیه السلام (یهودیان) و پیروان حضرت عیسى‏ علیه السلام (مسیحیان) به عنوان نیایش در کلیسا و کنیسه به جاى مى‏آورند، با مناسکى که به وسیله این پیامبران الهى آورده شده بود، بسیار متفاوت است، زیرا آیین و کتاب‏هاى آسمانى این دو پیامبر الهى دچار تحریف و دست‏خوش انحرافات پیروان آنها شده است. «3» در واقع نماز فعلى یهودیان و مسیحیان به دعا، نزدیک‏تر است تا به مجموعه‏اى از اعمال.

از این‏رو کیفیت و کمیت نماز در شریعت اسلام با شرایع پیشین متفاوت است، لکن در بیشتر آن آیین‏ها، سجده‏جزئى از این عبادت محسوب مى‏شود.

علاوه بر تشریع نماز در ادیان الهى، بت‏پرستان نیز در برابر بت‏هایشان، وِردهایى مى‏خوانده‏اند. «1» اعراب جاهلى هم در مقابل کعبه مى‏ایستادند و باکف‏زدن و صوت‏کشیدن اظهار عبادت مى‏کردند: «وَمَا کَانَ صَلَاتُهُمْ عِندَ الْبَیْتِ إِلَّا مُکَآءً وَتَصْدِیَةً»

 و نماز و دعاى آنان نزد آن خانه جز سوت کشیدن و کف زدن نیست.                       

__________________________________________________

 (1). محمدخزائلى، همان، ص 40

 

                                                  پرسمان قرآنى نماز، ص: 34